قالىڭ قارعا كومىلگەن پريۆولنىي اۋىلى ادەمى ورتالىقتان الىستا ورنالاسقان. ءبىراق بۇل ەلدى مەكەن كەڭەس ۇكىمەتىنىڭ سوڭعى كوشباسشىسى ميحايل گورباچيەۆتىڭ تۋعان جەرى.

كەڭەس ۇكىمەتى قۇلاعانىنا 20 جىلدان استام ۋاقىت وتسە دە حالىق ءالى كۇنگە دەيىن ونى قىزۋ تالقىلايدى.

«قايدا باراتىنىمىزدى ەستىگەندە تاكسي جۇرگىزۋشىسى «سول ادامدى دۇنيەگە اكەلگەن اۋىلعا ۇيات» دەدى ول. باسقا رەسەيلىكتەر سەكىلدى اندرەي دە ميحايل گورباچيەۆتى كەڭەس ۇكىمەتىنىڭ قۇلاۋىنا سەبەپكەر بولعان ادام دەپ ەسەپتەيدى».

ال پريۆولنىي اۋىلىندا ءالى كۇنگە دەيىن گورباچيەۆتى ماقتان تۇتادى. ال باتىستا ونى قان توگىستى بولدىرماي قىرعي-قاباق سوعىستى توقتاتتى دەگەن ويدا. سول ءۇشىن گورباچيەۆتى قۇرمەتتەيدى.

رايسا كوپەيكينا اۋلاسىنىڭ قارىن تازالاپ جاتقان ۋاقىتتا ونىمەن تانىستىم. ونىڭ ءۇيى ميحايل گورباچيەۆ بارعان مەكتەپتىڭ كوشەسىندە ورنالاسقان. گورباچيەۆ كوممۋنيستىك پارتيانىڭ ەڭ جوعارى شىڭىنا جەتكەندە رايسا حيميا ءپانىنىڭ ءمۇعالىمى ەدى.

«ول قاراپايىم بالا بولدى. ءبىزدىڭ كوز الدىمىزدا اۋىل بالاسىنان باس حاتشى دارەجەسىنە دەيىن كوتەرىلدى» دەيدى رايسا بالا كەزدەگى فوتو سۋرەتتەردى اقتارا وتىرا.

«مىنە وسىنداي اقىلدى بالا بولدى. ونىمەن بىرگە جۇمىس ىستەگەنىمىزدى ماقتان تۇتامىز» دەيدى ول.

1991 جىلى 25 جەلتوقساندا بۇرىڭعى سىنىپتاسى تەلەارنا ارقىلى وتستاۆكا تۋرالى ايتقانىن كورگەندە قالاي قوبالجىعانىن ايتىپ بەردى. كەلەسى كۇنى كسرو رەسمي تۇردە ءوزىنىڭ ءومىر ءسۇرۋىن توقتاتتى.

گورباچيەۆ ءوزىنىڭ مالىمدەمەسىندە توتاليتارلىق جۇيە توقتاتىلدى، قوعام بوستاندىق الدى دەگەن بولاتىن.

جاقىندا قايتا قالپىنا كەلتىرىلگەن لەنيننىڭ ەسكەرتكىشى مادەنيەت سارايىنىڭ الدىندا تۇر. ءبىراق ونىڭ جانىندا پراۆوسلاۆيالىق شىركەۋ بار. اتەيستىك مەملەكەتتىڭ باسشىسى شىركەۋ قۇرىلىسىن جارتىلاي قارجىلاندىرعان.

شىركەۋدىڭ ستاروستاسى ۆيكتور كۋدرين بارلىعى وزگەرىپ كەتكەنىن ايتا وتىرا «مەن قۇپيا تۇردە شوقىندىرىلعانمىن. ەشكىم بىلمەۋى ءۇشىن» دەپ ەسكە الدى.

«شىركەۋدە وتىراتىن ادام جوق. سەبەبى كورشى اۋىلدا شىركەۋ اشىلدى. عيباداتحانالار كوپتەپ اشىلۋدا. سەبەبى سۇرانىس بار. ال شىركەۋ باسشىلارىن تەز تابۋ قيىن. سوندىقتان وسىلاي بىرنەشە جەردە جۇرەسىڭ».

ۆيكتور كۋدريننىڭ ايتۋىنشا ميحايل گورباچيەۆ جەرگىلىكتى شىركەۋدى ءوزىنىڭ قامقورلىعىنا العان. ءقازىر ادامدار جاسىرىنباي-اق عيباداتحاناعا بارا الاتىنىنا قۋانىشتى.

اۋىل تۇرعىندارىنىڭ ءبىرى العاش رەت امەريكاندىقتىڭ بيبليانى الىپ كەلگەنىن ەسكە الدى. جەرگىلىكتى حالىق گورباچيەۆ باستاپ كەتكەن ەكونوميكالىق رەفورمالاردى جوعارى باعالايدى. سەبەبى سونىڭ ارقاسىندا شارۋاشىلىعى ورگە ءجۇزدى دەپ ەسەپتەيدى.

كسرو –نىڭ قۇلاۋى تۋرالى اڭگىمە قوزعالسا، پريۆولنىي اۋىلىنىڭ وزىندە حالىق ءارتۇرلى پىكىر ايتادى.

«ارينە ميحايل گورباچيەۆ اۋىل ءۇشىن كوپ پايدالى ىستەر جاسادى. ال كەڭەس ۇكىمەتى قۇلاعانىنا رەنجۋلىمىز» دەيدى ولار.

جاقىن ماڭدا جەرگىلىكتى حالىق اراسىندا ەڭ اتاقتى ادامنىڭ كىشىگىرىم مۇراجايى ورنالاسقان. رەسەيلىكتەر اشىق تۇردە «جوق» دەپ ايتا الاتىن العاشقى رەسەيلىك كوشباسشى.

«باسقاشا ويلاۋ قىلمىس بولۋدان قالدى» دەلىنگەن تەكستە. وندا ساياسي تۇتقىنداردى اقتاۋ تۋرالى دا ايتىلدا.

ميحايل گورباچيەۆ جازعان كىتاپتى جەرگىلىكتى حالىققا وقىپ بەرەدى.  

دەرەك كوز: bbc.com