- الماتىنىڭ ءتۇنى نەسىمەن ادەمى اعاي؟
- سىرباز دا، سىرلى مامىرجايلىلىعىمەن بولار.
- دۇرىس ايتاسىز، دەسەدە، تۇڭعىيىق تۇنگە توگىلگەن كوشە جارىقتارى جۇلدىزدارمەن جىمداسقان كۇيى جۇمباق ۇندەستىك تاۋىپ، قالاعا تىلسىم كورىك بەرىپ تۇرعان جوق پا؟ ەگەر وسى جارىقتار بولماسا، الماتى مەڭىرەۋ ءبىر ۇڭگىر سەكىلدەنىپ قالار ەدى.
بۇل وسىدان تالاي جىلدار بۇرىن شاكىرتىم جاندوس ەكەۋىمىزدىڭ جازدىڭ ايلى تۇنىندە كوكتوبەنىڭ توبەسىندە تۇرىپ سىرلاسقان كەزىمىزدەن قالعان ءبىر ۇزىك ەستەلىك ەدى. وسى ءبىر ەكەۋ-ارا ديالوگ بەينە دىبىستاردى اعاش دىڭدەرى مەن ءۇي قابىرعالارىنىڭ ءسىمىرىپ الىپ، ءمالىم ۋاقىت وتكەن سوڭ كليمات ەرەكشەلىگى كەزىندەگى جاعدايمەن سايكەس كەلگەندە، سول دىبىستاردى قايتادان اۋەگە تاراتاتىنىنداي كوكتوبەدە جالعىز تۇرعانىمدا جادىمنان جاڭعىردى...
بۇگىن تۇستەن كەيىن ۋنيۆەرسيتەتتەگى جۇمىسىمدى تامامداپ جولاي مەكتەپكە ات باسىن بۇردىم. وندا ءبىزدىڭ سوڭعى كۋرس ستۋدەنتتەرى پەداگوگيكالىق ىس-تاجىريبەدەن ءوتىپ جاتقان بولاتىن.
مەكتەپ اۋلاسىندا اينۇردى كەزدەستىردىم. ول ءبىزدىڭ وسىدان ەكى جىل بۇرىن تۇلەپ ۇشقان تۇلەگىمىز ەدى. سودان بەرى وسىندا ءمۇعالىم. مەنى كورىپ جادىراي “اعايلاپ” امانداسقان اينۇر، ءوزىنىڭ سىنىبىنا ەرتىپ كەلدى. ءوزى پىسىق، ەتى ءتىرى قىزدىڭ سىنىبى دا مۇنتازداي تازا ءارى رەتتى ەكەن. از-كەم اڭگىمەدەن سوڭ جاندوستىڭ جاعدايىن سۇرادىم. ول اينۇردان بىرنەشە جىل بۇرىن ۋنيۆەرسيتەت ءبىتىرىپ، ءدال وسى مەكتەپتە 4-5 جىلدان بەرى جۇمىس ىستەپ كەلە جاتقان بولاتىن. مەنىڭ سۇراعىما اينۇر ءۇنسىز قالدى. الدە نەگە كىنالى ادامداي تارتىنشاقتاي وتىرىپ:
- اعاي بىلەسىز عوي، ول وتە جاقسى جىگىت، ادال ءارى مەيىرىمدى، ءبىلىمى دە تەرەڭ. ءبىراق، ول جۇمىستان كەتىپ قالعان. اينۇر وسىنى ايتتى دا، جەرگە قاراعان كۇيى ءۇنسىز وتىرىپ قالدى. مەن توسىن ەستىگەن جاعدايعا تۇسىنە الماعان كۇيى:
- اينۇر-اۋ، سوندا قالاي، ول ءوز قالاۋىمەن بە الدە؟
- اعاي، انىق-قانىعىن مەن دە تولىق بىلمەيمىن. وقۋ جىلىنىڭ سوڭىندا كەتتى. مىنە قىركۇيەك ايى بولدى، سودان بەرى ءوزىم دە كورمەدىم، ول دا حابارلاسپادى - دەدى، سول تومەن قاراعان كۇيى باياۋ ۇنمەن. اينۇر ەكەۋىمىزدىڭ الگىندەگى ەمەن-جارقىن اڭگىمەمىز بەن جادىراعان كوڭىل كۇيىمىز لەزدە سۋ سەپكەندەي باسىلىپ، ءبىرازعا دەيىن تومسىرايىپ وتىرىپ قالدىق.
مەنىڭ ويىمدا جاندوس...، مەن ونى ۋنيۆەرسيتەتتىڭ ءۇشىنشى كۋرسىنان بەرى جاقسى بىلەمىن. مىنەزى ءبىر توعا بولسادا، بىرەۋگە ەسەسىن جىبەرەردەي جۋاس تا ەمەس. باستىسى ءتارتىپتى، بىلىمگە قۇشتار جاس ەدى. كىمگە بولسا دا كومەكتەسۋگە ءازىر تۇراتىن. سودان بولار توپتىڭ جەتەكشىسى بولاتىن. سوڭعى كۋرستا ديپلومدىق جۇمىسىنا ءوزىنىڭ قالاۋىمەن مەنى جەتەكشىلىككە العان ەدى. سول كەزدەرى ەكەۋىمىزدىڭ ارا-قاتىناسىمىز بۇرىنعىدان دا تەرەڭدەي ءتۇستى. قوعامداعى، ادامدىق قارىم-قاتىناستاعى، ءبىلىم مەن مادەنيەتتەگى، ءتىل مەن دىندەگى تولىپ جاتقان كۇرمەۋى كوپ دۇنيەلەر تۋرالى سىرلاسۋدان، پىكىر بولىسۋدەن جالىقپادىق. انە سونداي ساتتەردىڭ بىرىندە كوكتوبەدە بولعان ەدىك...
اينۇر ەكەۋىمىزدىڭ اراداعى ۇنسىزدىكتى ءوزىم بۇزدىم:
- سوندا، ول الدە بىرەۋمەن، باستىقپەن كەلىسپەي قالدى ما، جوق الدە بىردەڭە ۇناماي قالدى ما؟-دەدىم كوكىرەگىمدەگى كوپ سۇراقتىڭ رەتىن تاپپاعان كۇيى ءار سۇراقتىڭ باسىن ءبىر شالىپ.
- جوق، ول بىرەۋمەن ارازداساتىن جان ەمەس. ونىڭ ۇستىنە شارۋاقور، كومەك سۇراعان جانعا جوق دەمەيتىن. مەن العاش كەلگەندە ونى ءوز پانىنەن سىرت، دەنە شىنىقتىرۋ پانىنەن جانە اۋلا تازالايتىن جۇمىستى دا قوسا اتقارىپ ءجۇر ەكەن دەپ ويلاپپىن. سويتسەم، ول كىم جۇمساسا دا، قارسىلىق تانىتپاي، ۋاقىت تالعاماي ىستەي بەرەدى ەكەن عوي، ونىسىن كەيىن ءبىلدىم،- دەدى. اينۇردىڭ بۇل ازىلگە جۋىق ءسوزى از بولسا دا ەكەۋىمىزدىڭ مۇڭايعان كوڭىلىمىزگە الاكەۋىم شاقتاعى تاڭنىڭ بوزعىلت جارىعىنداي سولعىن ساۋلە شاشىپ ءوتتى. وسى ءبىر ساتتىك جىلىمىق كوڭىل-كۇي اينۇردىڭ اڭگىمەسىن جالعاستىرۋعا سەبەپ بولدى-اۋ دەيمىن. ول ءسوزىن ساباقتاي ءتۇستى:
- اعاي، ءسىز ونىڭ تەمەكى شەگىپ، اۋزىنا اراق العانىن كوردىڭىز بە؟ ال مەن، ءبىراز جىل بىرگە ىستەسەم دە، ونىڭ بىردە-بىر رەت سوندايلارعا بارعانىن كورمەدىم. ەسەسىنە اتا-اناسىن قاتتى سيلايتىن، قولىندا بارىن باۋىرلارىمەن بولىسەتىن. ءتىپتى، مەنى دە ءبىر ۋنيۆەرسيتەتتە وقىدىق قوي دەپ جاقىن تارتاتىن. بىردە قاتتى ناۋقاستانىپ قالعانىمدا مەنى ءوز اقشاسىمەن ەمدەتكەنى دە بار. مەن وعان اعامداي باۋىر باسىپ قالىپ ەدىم، سودان بولار، كەيدە ءسوزىمدى تىكەسىنەن ايتا سالاتىنمىن.
ءبىر كۇنى مەن ونىڭ مەكتەپ اۋلاسىندا شاڭ-توپىراق بولىپ، جۇمىسشىلارمەن بىرگە ىستەپ جۇرگەنىن كورىپ:
- جاندوس باستىققا جاعام دەپ شارشايتىن بولدىڭ عوي، ەگەر ديرەكتوردىڭ ورىنباسىرى بولساڭ، قارىنداسىڭدى ۇمىتىپ كەتپە - دەدىم ادەيى ازىلدەپ. ال ول بولسا:
- ايتاسىڭ-اۋ اينۇرجان، مەن نە ىستەسەم دە ادامنىڭ ەمەس، اللانىڭ ريزاشىلىعى ءۇشىن ىستەيمىن. ال باستىق بولۋ مەنەن گورى ساعان كوبىرەك جاراسادى، -دەدى ەش رياسىز كوڭىلىمەن ەزۋ تارتىپ كۇلىپ. ءبىراق جاندوستىڭ ءبىر عانا مىنەزى ماعان، ماعان ەمەس-اۋ كوپشىلىگىمىزگە ۇناماي قالاتىن.
- ول قانداي مىنەز؟-دەدىم جۇلىپ العانداي، اينۇرعا تىكە قاراپ.
- ەشكىمگە جارامساقتانۋدى، جاعاتسۋدى بىلمەيتىن، ويىنا كەلگەن پىكىرىن بەتكە تىكە ايتاتىن تۋراشىل، قىڭىر مىنەزىن ايتام. وعان تالاي رەت:
- جاندوس، وسى مىنەزىڭدى وزگەرتشى، سەندە بارلىق جاقسى قاسيەتتەر بار. تەك، باستىقتارعا، ءوزىڭ ءىسىڭ ءتۇسىپ الدىنا باراتىن ادامدارعا تۋىلعان كۇندەرىمەن نەمەسە مەرەكە كۇندەرى سىيلىق ۇسىنسايشى، ولار دا ادام بالاسى عوي، قولدارىنان كەلگەن كومەگىن ىستەر ەدى ساعان - دەدىم. ول:
-اينۇرجان، سەنىڭ مەڭزەپ وتىرعان “سىيلىق” دەگەنىڭ جىلتىراتىپ ايتىلعان پارا عوي، ال پارانى بەرۋ دە، الۋ دا زاڭ الدىندا، ارىڭ مەن قۇداي الدىندا اقتاۋعا كەلمەيتىن دۇنيە عوي. مەن وندايعا بارمايمىن، ادال ەڭبەكپەن كۇن كەشەمىن!-دەپ ۇزىلدى-كەسىلدى باس تارتتى. ونىڭ وسى مىنەزى مەن قىلىعى ونى الدە كىمدەرگە “سۇيكىمسىز”، “اقىماق” ەتىپ كورسەتتى. مەن ولاردىڭ جاندوستىڭ سىرتىنان “سۇيكىمسىز جان”-دەگەن سوزدەرىن الدە-نەشە مارتە ەستىپ ءجۇردىم. سول ءۇشىن ونىڭ “وزگەرۋىن” قالاپ، ءبىر ىڭعايلى ساتتە ويىمدى تاعى قاۋزادىم. ول باياعى سالماقتى قالپىمەن:
- الدە كىمدەردىڭ سىرتىمنان “اشىق اۋىز اقىماق”، “شىق بەرمەس شىعايباي” نەمەسە ءومىردىڭ راحاتىن بىلمەيتىن كوشتەن قالعان بىرەۋ ساناپ، كۇلەتىندەرىن سەزەمىن. شىندىعىندا، مەن ولاردىڭ پەندەشىلىگىنە كۇلەمىن، سولارعا جانىم اشيدى. ەگەر ولار وسى كەكەتۋى مەن مۇقاتۋىن قويماسا، مەن دە ءوز جولىمدى ءبىر كۇنى تابامىن، - دەگەن ەدى. اينۇر اڭگىمەسىن وسى ارادا ءۇزىپ، جانقالتاسىنان قول جاۋلىعىن الىپ كوزىن ءسۇرتتى. مەن نە دەپ ايتارىمدى بىلمەدىم، ورنىمنان تۇردىم دا:
- اينۇر، ساۋ بول، تاعى كەزدەسەرمىز، -دەدىم دە، قوشتاسىپ، شىعىپ كەتتىم. سودان كوكتوبەگە قاراي جاياۋ تارتىم. ارالىعى ءبىراز جەر بولسا دا، جاندوس جايلى ويلاپ، سونى ەسكە الىپ جۇرە بەردىم.
- الماتىنىڭ ءتۇنى نەسىمەن ادەمى اعاي؟
- سىرباز دا، سىرلى مامىرجايلىلىعىمەن بولار.
- دۇرىس ايتاسىز، دەسەدە، تۇڭعىيىق تۇنگە توگىلگەن كوشە جارىقتارى جۇلدىزدارمەن جىمداسقان كۇيى جۇمباق ۇندەستىك تاۋىپ، قالاعا تىلسىم كورىك بەرىپ تۇرعان جوق پا؟ ەگەر وسى جارىقتار بولماسا، الماتى مەڭىرەۋ ءبىر ۇڭگىر سەكىلدەنىپ قالار ەدى...
كۇن ەڭكەيىپ، كوز بايلانىپ كەتكەن شاق. مەن باياعىدا جاندوس ەكەۋىمىزدىڭ تۇرعان تەكشەدەن الماتىعا كوز سالىپ، جالعىز تۇرمىن. كوز الدىمنان جاندوستىڭ بەينەسى، قۇلاعىمنان ونىڭ وسى ءبىر ءۇنى كەتەر ەمەس. جاندوس دەيمىن ىشىمنەن، سەن، مەڭىرەۋ تۇنگە ساۋلە شاشار جارىق بولۋدى سوناۋ كۇندەردە-اق ارامانداعان ەكەنسىڭ-اۋ، امال قانشا، وزدەرىنە جارىق ءتۇسۋىن قالامايتىن قانشاما تۇيىق ءارى قالتارىس كوشەلەر بار بۇل ومىردە... باستىسى، سەن ءوز جۇرەگىڭە جارىق نۇردى توگە ءبىلدىڭ، سول ءۇشىن دە باقىتتىسىڭ. ۇستاز رەتىندە، سەندەي شاكىرتىمنىڭ بولعانىنا ماقتانامىن، ءارى وزىڭدەي جاستاردىڭ كوپ بولۋىن تىلەيمىن.
الماتىنىڭ قىزىلدى-جاسىلدى شامى جارقىراعان كوشەلەرى تىم ادەمى ءارى سيقىرلى. ولار سوناۋ كوكجيەكتە سام جامىراعان اسپانمەن استاسىپ، بارقىت تۇنگە بالاۋسا ساۋلەسىن شاشىپ، اسەمدىك باعىشتاپ تۇر.....
قاستەر سارقىتقان
اباي اتىنداعى قازۇپۋ،
ەلتانۋ جانە تۋريزم كافەدراسى دوسەنتى
