مۇحتار ماعاۋين - 75 جاس(قۇتتىقتاۋلار)

/uploads/thumbnail/20170708164644781_small.jpg

بۇگىن قازاق ادەبيەتىنىڭ كورنەكتى وكىلى، كلاسسيك جازۋشى مۇحتار ءماعاۋيننىڭ تۋعان كۇنى. جازۋشى 75 جاسقا تولىپ وتىر. "قامشى" ۇجىمى جازۋشىعا زور دەنساۋلىق تىلەي وتىرىپ، الەۋمەتتىك جەلىلەردەگى اعايىننىڭ قالامگەرگە دەگەن ىستىق ىقىلاستارىن جيناقتاپ بەرۋدى ءجون سانادى.

عالىم بوقاش، شىعىستانۋشى:

بۇل ادام تۇركى-قازاق جۇرتىنا ادەبيەتىنىڭ ورتاعاسىرلىق تاريحىن تانىتتى، كوپشىلىكتىڭ قازىرگى تاريحي ساناسىنا حاندىق داۋىرىنە قاتىستى كەڭىستىك پەن ۋاقىت وبرازدارىن ورنىقتىردى، سوۆەت كەزەڭىندە-اق شابلوننان شىعىپ "مىندەتتى جاعىمدى كەيىپكەردىڭ" جاعىمسىز قىلىقتارى سۋرەتتەلگەن كوركەم شىعارما جازدى، سوزدەن ەپيكالىق كارتينالار سالاتىن جازۋشىلىق زور الەۋەتىنىڭ ارقاسىندا كوزى تىرىسىندە-اق وقىرماندارى كلاسسيك دەپ اتادى، بۇگىنگى قوعامدىق-ساياسي ماسەلەلەر بويىنشا اقىل مەن سەزىم تارازىسىنا ءدال تارتىلعان ءادىل پايعام ايتۋشى انىق اقساقالعا اينالدى. بۇل كىسىنى پوست-سوۆەتتىك الاساپىران شاقتاعى ءداستۇرلى قازاق دۇنيەتانىمىنىڭ ءدىڭى دەر ەدىم. مىنا ءبىر ءوزىم تارتقان سۋرەتتە كلاسسيك جازۋشى مۇحتار ماعاۋين پراگاداعى ءۇيىمىزدىڭ داستارقانىنان ءدام تاتقان سايىن جاسايتىن ىرىمى بويىنشا جاۋىرىن قاراپ وتىر. قۇجات بويىنشا بۇگىن 75-كە تولعان (شىنى قاڭتاردىڭ 29-ى ەكەن) بۇل اقساقالداي قازاقتىڭ بولاشاعىنا قاتىستى وپتيميستىك كوزقاراس ۇستانعان ادامدى سيرەك كەزدەستىردىم. ءوزى جاۋىرىن قاراعان سايىن قازاققا تىلەيتىن بارشا جاقسىلىقتى بۇگىن مۇحتار اتامىزدىڭ وزىنە ارنايمىن. يا، اللا تاعالا، اقساقالدىڭ عۇمىر جاسىن ۇزاق، دەنساۋلىعىن بەرىك، ءتورت قۇبىلاسىن تۇگەل، ءۇش جۇرتىن امان، دوس-جارانىن بەيىلدى، شابىتىن شالقار، كوڭىلىن ورنىقتى، قالامىن قۋاتتى ەتكەيسىڭ!

ايدوس سارىم، ساياساتتانۋشى: 

بۇگىن مۇحتار ماعاۋين اعامىز 75-كە تولىپ جاتىر ەكەن. ءجۇز جاساسىن كەمەڭگەر اقساقالىمىز! ءسوزدى كوپىرتپەي-اق قويالىق. ەڭ بولماسا مۇحاڭنىڭ ءبىر دۇنيەسىن وقىپ شىعالىقشى بۇگىن. ءوز باسىم "قازاقسىز قازاقستاندى" وقۋعا كەڭەس بەرەر ەدىم. باسقاسىن وقيمىن دەگەندەرگە شەكتەۋ جوق. جازۋشىعا ەڭ ۇلكەن قۇرمەت، ەڭ باستى سىيلىق - جازعانىن وقۋ، تالقىلاۋ.

قاسىم امانجول ۇلى، جۋرناليست:

كەشە تۇرسىنجان شاپاي اعامىزدىڭ، بۇگىن مۇحتار ماعاۋين اقساقالدىڭ تۋعان كۇنى. ادەبيەتتەگى ەكى بۋىننىڭ ەڭ ۇزدىك شەبەرلەرى - قوس اعامىزدىڭ دا دەندەرىنە ساۋلىق پەن قۋات بەرسىن، جازارلارى تاۋسىلماسىن.

اقبەرەن ەلگەزەك، اقىن:

اۋىلدا مۇحتار ماعاۋين تۋرالى كوپ ەستيتىنمىن. الماتىدا مۇحتار دەگەن مىقتى اعاڭ بار، كەزىندە اكەڭ باۋىرى بوپ قاسىندا كوپ ءجۇردى دەگەن سەكىلدى سوزدەر قۇلاعىمىزدا قالىپ قويىپتى.

ەرجەتە كەلە "مۇراگەر" سياقتى ءىرىلى-ۇساقتى اڭگىمەلەرىنەن باستاپ، "الاساپىرانىنان"، "قوبىز سارىنىنان"، "شاقان شەرىسىنەن" سۋسىندادىق، كەيىننەن ىزدەپ ءجۇرىپ، "تازىنىڭ ءولىمى"، "قىپشاق ارۋى" سياقتى وزگە دە اڭگىمەلەرىن وقىدىق. جاقىن جىلدارى "شىڭعىسحاننىڭ" شىعۋىن اڭدىپ ءجۇرىپ، بيىل 3 تومىن ءتامامدادىق. وقىعان سايىن ريزا بولاتىنبىز، قازاقتى تاني تۇسەتىنبىز، كەۋدەمىزدى ماقتانىش سەزىمى بيلەيتىن. ءوزىمىز دە سولاي جازا الساق قوي دەپ ارماندايتىنبىز دا. العاش كورگەنىم ەسىمدە ول كىسىنى. "جۇلدىز" جۋرنالىندا باس رەداكتور كەزى. جازۋشىلار وداعىنىڭ ءبىرىنشى قاباتىندا وتىراتىن. ۇستىندە جاسىل كويلەگى بولۋ كەرەك، شالبارىن بەلبەۋ ەمەس، پودتياجكي ۇستاپ تۇراتىن. پودتياجكيىنىڭ ءبىر جاعى يىعىنا قاراي بوساپ، سالبىراپ تۇسكەن قالپى، سارى قاعازعا بىردەڭە جازىپ وتىر ەكەن. مەنى كابينەتىنە ءبىزدىڭ اۋىلدىڭ كىسىسى، اكەمنىڭ اعاسى بوپ جۇرگەن، جازۋشى تولەك تىلەۋحانوۆ الىپ كىردى. الدىندا تەلەفونداسىپ، سول ۋاقىتتا كەزدەسەمىز دەپ ۋاعدالاسقان ەدىك. بۇل كادىمگى "مۇحتار ماعاۋين. شۇبارتاۋدان چەحياعا دەيىن" دەپ اتالاتىن ماقالانى جازعان اقساقال. سودان كىردىك، تولەك اعام تانىستىرىپ جاتىر. پالەن دەگەن بالا، ءوزى ولەڭ جازادى ەكەن، ءبىزدىڭ شۇبارتاۋدىكى دەگەندەي. مۇحتار اعا سامارقاۋ عانا ءۇستى-باسىما ءبىر قارادى دا، "ە" دەي سالدى. سوسىن تولەك اعامىز: "بۇل ەلگەزەكتىڭ بالاسى" دەگەن سوڭ عانا، باسىن قايتادان كوتەرىپ، "ە، اينالايىن!" دەدى. ءجۇزى جىلىعانداي بولدى، كەلىپ تۇر، جۇمىس ورنىم وسى، جازعاندارىندى كورسەتىپ تۇر دەگەندەي شىعارىپ سالدى. مەنىڭ ءتىلىم بايلانعان كۇيى سىرتقا شىعىپ، ەسەڭگىرەپ تۇرمىن. ناقتى قاي جىل ەكەنى ەسىمدە جوق. 1999-2000 جىلدارى بولۋ كەرەك. ودان ەرتە مە ەكەن، ايتەۋىر ستۋدەنتپىن. 1998 بە ەكەن، ماڭىزدى ەمەس. كلاسسيك اعامىزدىڭ قولىن سول كەزدە العاش الىپ، سالەمدەسكەنىم ەسىمدە، ايتەۋىر. ارادا جىلدار ءوتتى. مۇحتار اعامىز شەتەلگە كەتتى. ءبىز وزىمىزشە اقىن بولعانىمىزعا كۇپىنىپ، ءماز بوپ جۇرە بەردىك. ءبىر كۇنى سەمەيدە اقىن تىنىشتىقبەك ابدىكاكىم ۇلىنىڭ ۇلى ۇيلەنىپ، ءبارىمىز جينالا قالدىق. جارىقتىق تالاسبەك اعام بار. سودان ۋ-دۋ بوپ وتىرىپ، پراگاعا تەلەفون سوقتىق قوي، قىسقاسى. تالاسبەك اعا ۇزاق سويلەسىپ، اراسىندا جىلاپ تا الدى، تىنىشتىقبەك اعا "كوسموستى قويساڭشى وسى سەن" دەگەن ەسكەرتپە دە الدى، كەزەك ماعان كەلدى. "وي، بىزدەي بوقمۇرىندى بىلمەيدى ول!" دەپ ترۋبكانى يمەنە الدىم. - اعا، اسسالاۋماعالەيكۋم، بۇل اقبەرەن دەگەن بالاڭىز دەي بەرگەنىم سول ەدى... - ءاي، سەن ەلگەزەكتىڭ بالاسى، نەگە شىققان كىتابىڭدى ماعان بەرىپ جىبەرمەيسىڭ، ا؟! - دەپ ۇرىستى. شالقامنان تۇسە جازدادىم. نە دەگەن جاد! مەنى ۇمىتپاعانى ما، بۇل قالاي دەپ كەشكە دەيىن تاڭقالۋمەن ءجۇردىم. عالىم بوقاش ۇنەمى مۇحتار ءماعاۋيننىڭ ەپيكالىق جادى تۋرالى ايتىپ وتىرادى. سول جادتىڭ مىقتىلىعىن سول كەزدە كوردىم عوي. تالاي پراگاگا بارام دەپ وقتالدىم، كەزدەسىپ اڭگىمەلەسكىم كەلدى، مۇمكىندىك بولمادى. بارعاندا نە تۋرالى اڭگىمەلەسەم دەپ تايساقتايعانىم تاعى راس... اعامىز 85-كە كەلگەندە عانا جازۋدى دوعارام دەپ ايتىپتى دەپ ەستيمىز. امان بولسىن! قازاققا قىزمەت ەتۋدىڭ ۇلگىسىن كىم كورسەتتى دەپ سۇراسا، ويلانباستان مۇحتار ءماعاۋيننىڭ ەسىمىن اتار ەدىم. اللا جاساعان بارلىق ەڭبەگىڭىزگە ريزا بولسىن! قازاق ادەبيەتىنىڭ پاتريارحى 75 جاسقا تولىپ وتىر ەكەن. مەرەيتويىڭىز قۇتتى بولسىن، اعا! 100-گە كەلگەنىڭىزدە قازاعىڭىز ۇلان-اسىر توي جاساپ، ماز-مەيرام بوپ جاتسىن! ءاۋمين!

ايا ءومىرتاي، جۋرناليست:

بۇگىن ، ەكىنشى اقپان جازۋشى اتامىز مۇحتار ءماعاۋيننىڭ تۋعان كۇنى. مەرەيلى 75 جاس. تولقىتادى، سۇيىندىرەدى، قۋانتادى. سونىمەن جازۋشىنىڭ جاقىندا عانا "كوكبالاق" رومانىن وقىدىم. وقىمادىم دەۋگە ۇيالىپ جۇرەتىن ەدىم. ونەر تاعدىرى، ومىرشەڭ ۇلت رۋحى جايلى اۋىسپالى ءداۋىر كەزەڭىن سيپاتتايتىن شىعارما 1978 جىلى 25 مامىردا باستالادى. جازۋشى بۇل كەزدە وتىز سەگىز جاستا عانا. اراعا ءبىر اي سالىپ اۆتور سوزاقتى كورۋگە جولعا شىعادى. سونداعىسى "الاساپىران" (سوزاقتاعى كەڭەس) رومانىن جازۋ ءۇشىن جەر بەدەرىن بايقاستاۋ. ءسويتىپ 25 شىلدەدە قايتا جالعاسىپ، قىركۇيەك ايىندا ءتامامدالادى. شىعارما قوي ۇستىنە بوزتورعاي جۇمىرتقالاعان بەيبىت زامانداعى مامىراجاي، بەيعام ساحارا جۇرتىنىڭ ءان مەن كۇيگە اۋەستىگىن سيپاتتايدى. سال مەن سەرىنىڭ ءومىر سالتىمەن بەتپە بەت جۇزدەستىرەدى. اق پەن قىزىلدىڭ سوعىسىنان زامان ءبىر مەزەتتە وزگەرىپ سالا بەرىپ، حالىق قاراقان باسىن كۇيتتەپ كەتكەن ۋاقىتتا قارا دومبىرا دا كۇمبىرىنەن جاڭىلا جازدايدى. سونداعى زامانىندا داۋلەسكەر كۇيشى بولعان توقسوبا قارتتىڭ جان كۇيزەلىسى، نەمەرەسى كىشكەنە نارىكتى ونەرگە باۋلىعانداعى جاندى سۋرەتتەر لەگى كوز الدىمنان شۇباتىلا ءوتتى. نە كەرەك، شىعارما سوڭى وزگە دە تۋىندىلارى ءتارىزدى ۇمىتكە سۇيەنە،اتار كۇنمەن بىرگە كەلەدى دەپ بىلەتىن جاقسىلىققا، ىزگىلىككە سەنۋمەن اياقتالادى. وقىرمان الدىندا ارى تازا، قۇرمەتتى جازۋشىنىڭ تۋعان كۇنى قۇتتى بولسىن. ءتاڭىر قۋات بەرسىن!

قاتىستى ماقالالار