بۇگىن رەسەي فەدەراسياسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى بوريس نيكولايەۆيچ ەلسيننىڭ دۇنيەدەن وزعان كۇنى. وسىعان وراي ونىڭ رەسەي باسشىلىعىندا بولعان كەزەڭىنە ازدا بولسا شولۋ جاساۋدى ءجون كوردىك. بوريس نيكولايەۆيچ ەلسين 1931 جىلى 1 اقپاندا رەسەيدىڭ سۆەردلوۆ وبلىسىنىڭ تاليس اۋدانىنا قاراستى بۋتكا اۋىلىندا دۇنيەگە كەلگەن .      1950-1955 جىلدارى ۋرال پوليتەحنيكالىق ينستيتۋتىنىڭ قۇرىلىس فاكۋلتەتىندەگى ونەركاسىپ جانە ازاماتتىق قۇرىلىس ماماندىعى بويىنشا ءبىلىم الدى. 1955-1957 ۋرالتياجترۋبستروي قۇرىلىس ترەسىندە العاشقى كەزەدەرى ماستەر، بولىمشە باستىعى، سوسىن پروراب بولادى.1961 كوكپ  مۇشەلىگىنە وتەدى.1963- 1968 جىلدارى ءبىرقاتار قۇرىلىس كومبيناتتارىندا جۇمىس ىستەپ 1968 جىلى سۆەردلوۆ وبلىستىق كوميتەتىنىڭ قۇرىلىس ءبولىمىن باسقارادى. 1975-1976 جىلدارى سۆەردلوۆ وبلىستىق پارتيا حاتشىسى، ءبىرىنشى حاتشىسى بولىپ قىزمەت اتقارادى.1985 جىلى كوكپ ماسكەۋ قالالىق پارتيا كوميتەتىنىڭ ءبىرىنشى حاتشىسى. 1986 جىلى كوپك بيۋرو مۇشەسىنە كانديدات بولىپ سايلانادى. 1990 جىلى ركفسر جوعارى كەڭەسىنىڭ ءتوراعاسى بولدى.                                                               

بوريس نيكولايەۆيچ ەلسين 1991-1999 جىلدارى باسشىلىق ەتكەن رەسەي فەدەراسياسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى. ونىڭ پرەزيدەنتتىك كەزەڭى رەسەي تاريحىنداعى ەڭ اۋىر قيىندىقتارعا تولى ۋاقىتتارعا تۇسپا-تۇس كەلدى. ەلسيننىڭ پرەزيدەنتتىك كەزەڭىندە قابىلداعان شەشىمدەرى تەك ءوزىنىڭ ومىرىندە ورىن قالدىرىپ قانا قويماي بۇكىل الىپ مەملەكەتتىڭ تاعدىرىنا اسەر ەتتى. ونىڭ تاريحي پروسەستەردە ورىن العان ازاماتتىق پوزيسياسى ءالى دە تيىسىنشە  تولىقتاي ءوز باعاسىن الا العان جوق. ءبىر تۇتاس الىپ يمپەريا كسرو باسشىلىعىنىڭ سان جىلدار بويىنداعى مەملەكەتتىك باسقارۋداعى جىبەرگەن قاتەلىكتەرىمەن، كومۋنيستتىك-توتاليتارلى جۇيەنىڭ ۇسىنعان قاراپايىم ادام بولمىسىنا قارسى كەلەتىن پيعىلداعى قاتە دوكتريناسى اقىر سوڭىندا ءوزىنىڭ ابسۋردتىق يدەيالارىنىڭ ارقاسىندا تىعىرىققا تىرەلىپ الىپ  مەملەكەتتى تاريح ساحناسىنان جوق ەتتى. الايدا كسرو-داي  يادرولىق قارۋى بار، اسكەري پوتەنسيالى جوعارى مەملەكەتتىڭ وزىنە تيەسىلى تەرريتوريا قۇرامىندا ەشقانداي قاقتىعىستارسىز ىدىراۋى قيىن ەدى. وسى ورايدا سول كەزدەرى رەسەي باسشىلىعىن ەلسيننىڭ ءوز قولىنا الىپ، يمپەريانىڭ كۇيرەۋ كەزەڭىندە  ريەۆانشيستتىك پيعىلداعى ماسكەۋ  مارشالدارىنىڭ نيەتىنە قاراماستان بەيبىت كۇيدە تاراتىلۋىنا ىقپال جاساۋىندا ەلسيننىڭ ەڭبەگى زور. سونىمەن قاتار ەلسيننىڭ كەڭەس وكىمەتىنىڭ ىدىراۋىنان كەيىنگى كەزەڭدە رەسەي باسشىلىعىندا اتقارعان ەڭبەگى دە از ەمەس. ماركسيست-لەنيندىك يدەلوگيا شىرماۋىندا بولعان كسرو نىڭ كۇيرەۋىنەن كەيىنگى رەسەيدە كۇردەلى ساياسي-الەۋمەتتىك كاتاكليزمدەر مەن  بىرگە  ءبىرقاتار ەكونوميكالىق پروبلەمالار دا ورىن  العان بولاتىن. بۇل  رەسەيگە قاتاڭ ساياسي جۇيە مەن  جوسپارلى ەكونوميكالىق قاتىناستار جۇيەسىن ۇستانعان كسرو دان  مۇرا ەسەبىندە قالعان سىي ەدى. ساياسي-الەۋمەتتىك سىلكىنىستەر مەن ساياسي-ەكونوميكالىق داعدارىستار كەزەڭىندە باسشىلىققا كەلگەن بوريس ەلسين ءتۇرلى كەدەرگىلەرگە قاراماستان دەر كەزىندە كەرەكتى شەشىمدەر قابىلداي ءبىلدى. ول پرەزيدەنت رەتىندە رەسەيدىڭ  ساياسي-الەۋمەتتىك كەڭىستىگىنە تۇبەگەيلى وزگەرىستەر اكەلدى، ءسوز بوستاندىعىن جاريا ەتتى،  قالىپتاسقان ساياسي پاراديگمانى وزگەرتۋگە ىقپال ەتىپ، رەسەي پارلامەتىنە كوپ پارتيالىق جۇيە ەنگىزۋگە جاعداي جاسادى. جوسپارلى ەكونوميكالىق قاتىناستار ورنىنا نارىقتىق قاتىناستارعا نەگىزدەلگەن نارىقتىق ەكونوميكانى جاساقتادى. ەلسين مەملەكەتتىڭ ىشكى جاعدايىنداعى وزەكتى ماسەلەلەردى شەشۋمەن عانا اينالىسپاي، ەلدىڭ سىرتقى ساياساتىن دا قالىپقا كەلتىرۋگە تىرىستى. ول اقش جانە باتىس ەلدەرىمەن جاقسى قارىم-قاتىناس ورناتۋعا تىرىستى. كوپ ۋاقىتتان بەرى الەمدە ورنىققان قىرعي-قاباق سوعىستى جالعاستىرۋدان  باس تارتى. باتىسپەن بەيبىت كەلىسىم فورماتىنداعى ساياسات ۇستاندى.  سونىمەن قاتار ەلسيننىڭ قازاقستان – رەسەي قارىم قاتىناسىنىڭ جاقسى باعىتتا قالىپتاسۋنا سىڭىرگەن ەڭبەگى زور. ونى ءبىز بۇگىنگى كۇنى ەكى ەل اراسىنداعى دوستىق قارىم قاتىناسىن اق بىلە الامىز. وسى ورايدا قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازاربايەۆتىڭ  بوريس ەلسين قازاسىنا وراي رەسەي حالقىنا كوڭىل ايتقان جولداۋىندا بىلاي دەگەن ەكەن: بۇگىن بىزگە اسا اۋىر قايعىعا تولى حابار جەتتى  رەسەيدىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى بوريس نيكولايەۆيچ ەلسين ومىردەن وزدى. مەن بوريس نيكولايەۆيچ ەلسيندى ۇزاق جىلدار بويى تانىدىم. ءبىز ەكەۋىمىز جۇمىس بابىمەن دە ومىردە دە ءجيى كەزدەسىپ تۇراتىنبىز. ونىڭ رەسەي باسشىلىعىنداعى جىلدارى رەسەي ءۇشىن قيىن زامان ورنانعان كەزبەن تۇس كەلدى. بوريس نيكولايەۆيچ ەلسين رەسەيدى مۇلدەم جاڭا  باعىتتاعى دامۋ ساتىسىنا كوتەرىپ، دەموكراتيالىق قوعام ورناتىپ، نارىقتىق ەكونوميكانى قالىپقا كەلتىردى، رەسەيدىڭ الەم ەلدەرىمەن بەيبىت قارىم-قاتىناس ورناتۋىنا كوپ ەڭبەك ەتتى.  ونىڭ دەموكراتيالىق قۇندىلىقتارعا نەگىزدەلگەن قوعام جاساقتاۋدا توتاليتارلى جۇيەگە قارسى تۇرۋىن ۇلكەن ەرلىك دەپ بىلەمىن. سونىمەن قاتار ول كسرو ىدىراعاننان كەيىن تاۋەلسىزدىك العان ەلدەرمەن جاقسى قارىم-قاتىناس ورناتۋعا كوپ ەڭبەك ەتتى. ەلىمىز ەگەمەندىككە قول جەتكىزگەن جىلدارى ءبىزدىڭ ەگەمەندىگىمىزدىڭ نىعايۋىنا بار كۇش جىگەرىن ايامادى. ءبىز قازاقستاندىقتار  بوريس نيكولايەۆيچ ەلسيندى حالقىمىز بەن مەملەكەتىمىزدىڭ دوسى دەپ بىلەمىز...    

 بوريس ەلسيننىڭ رەسەي تاريحىندا الار ورنى ەرەكشە تۇلعا. ەلسين  رەسەي فەدەراسياسىندا 90-ىنشى جىلداردىڭ باسىندا ورىن العان ساياسي جۇيەنى دەموكراتيزاسيالاۋ مەن ەكونوميكانىڭ ليبەراليزاسيالاۋ يدەياسىنىڭ اۆتورى، رەفورماتور.  ارينە كەز- كەلگەن تۇبەگەيلى رەفورمانى جۇرگىزۋ قيىن ءارى اۋىر جۇمىس، ال رەسەي سياقتى تاريحى بار ەلدە ول تىپتەن قيىن شارۋا. بۇگىندە وسىعان بايلانىستى ەلسين كەزەڭى رەسەيلىك ساراپشىلار مەن ساياساتكەرلەر ارسىندا ءار ءتۇرلى باعالانۋدا، بىرەۋلەر ەلسين جۇرگىزگەن رەفورمالار مەن قابىلداعان ساياسي شەشىمدەرىنە سول ۋاقىتتاعى جاعدايلاردى ەسكەرە وتىرىپ دۇرىس باعا بەرۋگە تىرىسسا، ەندى بىرەۋلەر وعان قاتاڭ سىن تانىتۋدا.  قالاي دەسەك تە بوريس ەلسين رەسەي ساياسي تاريحىندا جاڭا باعىت، جاڭا سەرپىن بەرگەن تۇلعا بولىپ قالا بەرمەك.  

ابىلاي سارسەنبايەۆ