الەم مەملەكەتتەرىنىڭ تاريحىندا قارىزى جوق مەملەكەت بولمايتىنى راس. الايدا، مەملەكەتتىڭ سىرتقى قارىزى توقتاۋسىز وسە بەرۋىنىڭ اقىرى دەفولتقا اكەلىپ سوقتىراتىنىن كەز كەلگەن ەكونوميست جوققا شىعارا المايدى. سىرتقى قارىزدىڭ اتى - سىرتقى قارىز جانە ول مىندەتتى تۇردە قايتارىلۋعا جاتادى. سەبەبى، سىرتقى قارىزدان تۇسەتىن ءوسىماقى (پايدا) وزگە مەملەكەتتىڭ ەكونوميكاسىن بايىتۋ ءۇشىن جۇمسالادى. ال رەسمي مەكەمەدەگىلەر "قازاقستان جىلدام دامىپ كەلە جاتقان، الدىڭعى قاتارلى ەلدەردىڭ تىزىمىندە" دەپ جارياعا جار سالعانىمەن، ەلىمىزدىڭ سىرتقى قارىزى سوعان ساي، قارقىندى ءوسىپ كەلە جاتقانى ءاربىرىمىزدى الاڭداتاتىنى تاعى راس.

وسى رەتتە، ۇب تاراتقان مالىمەتتەرگە سۇيەنسەك، قازاقستاننىڭ سىرتقى قارىزى 2014 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا  157،062 ميلليارد دوللاردان اسىپ جىعىلعان. بۇل كورسەتكىش وتكەن جىلعىمەن سالىستىرعاندا 4،8 پايىزعا وسكەن. جسق-نى قازاقستاندىقتاردىڭ جان باسىنا شاققاندا اركىمنىڭ ۇلەسىنە 4،47 مىڭ دوللاردان اينالىپ وتىر.

جالپى ەلىمىزدىڭ سىرتقى ەلدەرگە قارىزى 1999 جىلدان 7،8  ملرد. دوللاردان باستالىپ، 2003 جىلى 18 ملرد. دوللارعا دەيىن وسكەن بولسا، 2011 جىلعا قاراي بۇل كورسەتكىش ەداۋىر كوبەيگەن.  2011 جىلداعى ۇب ستاتيستيكاسى قازاقستاننىڭ جسق (جالپى سىرتقى قارىزى) 111 ملرد. دوللاردى قۇرادى دەپ كورسەتكەن. ال  2013 جىلى بۇل كورسەتكىش 149،931 ملرد. اقش دوللارىنا دەيىن جەتكەن ەدى.

اشىعىن ايتقاندا، كەز كەلگەن مەملەكەتتىڭ شەت مەملەكەتتەردە بەلگىلى ءبىر مولشەردە قارىزى بولاتىنى راس-اق. ايتكەنمەن، ءبىزدىڭ ەلدىڭ سىرتقى قارىزى باسقا ەلدەرمەن سالىستىرمالى تۇردە الىپ، قارايتىن بولساق، ءجىو-نىڭ 70 پايىزىنان استامىنىن قۇراعان.

الايدا، ۇلتتىق بانكتىڭ بيىلعى مالىمەتى قازاقستاندىقتاردىڭ جاعاسىن ۇستاتىپ وتىر. 2014 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا جسق مولشەرى 157،062 ملرد. دوللاردى قۇراعان. ياعني، بۇل كورسەتكىشتى جان باسىنا شاعىپ ەسەپتەسەك،  ءار ءبىر قازاقستاندىق شەت ەلگە 4،7 مىڭ دوللاردان قارىز بولىپ شىعىپ وتىر. بۇل جالپى ىشكى ءونىمنىڭ 74،2 پايىزىن قۇرايدى. ال ءتۇرلى كاسىپتىك باعىتتاعى قارىزداردى ەسەپتەمەگەندە ءجىو-نىڭ 36،8 پايىزىن كورسەتەدى.

ەكونوميستتەر مەن ساراپشىلار شەت ەلدەردەن قارىز الا بەرۋگە داعدىلانۋدىڭ اقىرى داعدارىسقا اكەلىپ سوقتىراتىنان ايتادى. ايتالىق، ەلىمزدەگى كوپتەگەن كومپانيالار مەن حولدينگتەر نەسيەنى ەكىنشى ءبىر نەسيەمەن جاۋىپ كۇنەلتۋدى ادەتكە اينالدىرىپ العان.  ماسەلەن، ءقازىردىڭ وزىندە ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەردە وزدەرىندە قارجى بولماعانسوڭ، ونەركاسىپتى دامىتۋ باعدارلاماسى بويىنشا حالىققا نەسيە بەرە الماي وتىر.

سول شەتتەن الىنىپ جاتقان قوماقتى قارجىنى ءتيىمدى پايدالانا الماۋدىڭ تۇبىندە، قارىز بەرۋشى ەلدەرگە ەكونوميكالىق جاعىنان تاۋەلدىلىك تۋىندايتىنى تاعى راس. بۇل تىعىرىقتان دا شىعاتىن جول بار. ول - حۆق (حالىقارالىق ۆاليۋتا قورىنان) قارىز الۋ. ءبىراق، ءبىزدىڭ رەسمي بيلىكتەگىلەر حۆق قارىز الۋ تۋرالى ەشبىر مالىمدەمە جاساماعان. كەرىسىنشە جەكەلەگەن مەملەكەتتەرگە قارىزىمىز كۇن ساناپ ءوسىپ كەلەدى.

ايتالىق، رەسمي دەرەكتەردە قزااقستانعا ەڭ كوپ مولشەردە قارىز بەرگەن ەلدەردىڭ قاتارىندا، نيدەرلاندى، اقش، ۇلىبريتانيا، جۇڭگو، رف سەكىلدى الپاۋىت مەملەكەتتەر دە بار. ءقازىردىڭ وزىندە شىعىستاعى كورشىمىز قازاقستانداعى مينەرالدى جانە ەنەرگەتيكالىق رەسۋرستارعا اۋىز سالا باستاعان.  قارىزدىڭ كوبەيۋۋى - مەملەكەتتىڭ تاۋەلسىزدىگىنە،  ەكونوميكالىق جانە ساياسي ءقاۋىپ اكەلەتىنى ءسوزسىز.

نۇرگەلدى ءابدىعاني ۇلى