ءيا، الماس احمەتبەك ۇلى قانشا ولەڭ جازدى؟ قاي بيىكتە جازدى دەپ، اش ىشەكتى ءسوزدى، جاراۋ باۋىر سۇراق قويۋدىڭ ءوزى نامىس، ۇيات...
قازاق تاريحىندا «ەلىم-اي» ءانى ەڭىرەپ، تالاي عاسىردى جىلاتتى، «التىن التاي» ءانى شىرقالىپ، تالاي ءداۋىردى شۋلاتتى، «ەل كوشكەندە» ءانى بوزىنگەندەي بوزداپ، تالاي قازاقتى اتا جۇرتقا كوشۋگە قۋزادى.
ءجا، ءان ارتىنان ءان تۋدى، تاريحتان تاريح تۋدى. زاماننان ءۇندى ساز قالدى، ومىردەن وزگە ناز قالدى...
دەمەك، ءبىزدىڭ الماستان نە قالدى؟
ايت!
جاز.
جاڭاعى ولمەس-وشپەس «ەلىم-اي»، «التىن التاي» ، «ەل كوشەندە» اندەرىنىڭ ارتىنان بوتاداي بوزداپ، تاعى دا ءبىر تاريحي ءان، الماس احمەتبەك ۇلىنىڭ قالامىنان تۋىپ، ەل اۋزىندا ايتىلىپ، جۇرت كوكىرەگىندە جاتتالىپ، سول قالدى.
ءيا، ءيا كوپ جازۋ، كوپىرتىپ شىعارۋ قاجەت تە ەمەس، اسىل از، جاسىق كوپ، الماستىڭ «كوك تۋدىڭ جەلبىرەگەنى» اتتى عاجايىپ ءانىن بۇل ماقالامدا ايتپاي-اق قويايىن، وعان كەيىن بولەك جازعان ماقالام بار. الماستى بولاشاققا الىپ قالار، ارتىن قاراڭعى قىلماي جارىق قىلار عاجايىپ ولەڭدەرىنىڭ ىشىندە تاعى ءبىر ولەڭ بار، ءدال بۇگىن سول جايلى وي تولعاپ وتىرمىن.
ەندەشە، اقىننىڭ وزىنە جول بەرەيىك، ونەر-ولەڭىن وقىپ كورەيىك:
اتا-بابا مەكەنى ىلە مە ەدى،
ىلەم مەنىڭ تۇرلەنگەن كىلەم ەدى.
قولدان كەتىپ باراسىڭ قايران مەكەن،
بولمايدى ەكەن ادامنىڭ تىلەگەنى.
ق:
قىزاي، سۋان، البانىم،
ورىلەدە قالعانىڭ.
قاشان، قايتىپ سەزەرسىڭ،
بۇل كۇنىڭنىڭ جالعانىن.
اسقار التاي الەمنىڭ بيىگى ەدى،
باستاۋلارى مۇحيتقا قۇيىپ ەدى.
بۇركىتباي مەن سۇلۋباي قايران ۇلدار،
ءوزىڭ ءۇشىن قىرشىنىن قيىپ ەدى.
ق:
قاراقاس پەن مولقىم-اي،
قوس شىڭگىلدىڭ تولقىنى-اي.
نەگە تىنىش جاتىرسىڭ،
تاعى دا ءبىر تولقىماي.
دارا تۇنەپ جاۋ توسقان،
ەسكە تۇسەر سول كۇن اي.
تارباعاتاي، قۇلىستاي، ەرەن تاۋىم،
بۇل عۇمىردا بىتەر مە، سەنى اڭساۋىم.
ەلدە ءجۇرىپ، جەردى اڭساپ، بىزدە وتەرمىز،
ارتتاعى ەلدىڭ تىلەپ ءبىر امان-ساۋىن.
ق:
مامبەت، جۇمىق، توعاسىڭ،
جاي جاتقانداي بولاسىڭ.
سارىارقانى جاعالاپ،
قاشان كەلىپ، قونارسىڭ.
راس-اۋ، جاڭاعى تاريح جۇگىن ارتقان، ەل تاعدىرىن، حالىق مۇڭىن، قازاق سىرىن الىستان تارتاقان، قارا نار قازاق ولەڭدەرىنىڭ ارتىنا كۇمىس قوڭىراۋلى داۋىسىمەن، بوتاسىن بوزداتىپ، تاعى دا ءبىر ولەڭ وسىلايشا ەردى...
ءيا، الماس احمەتبەك ۇلى سانالى عۇمىرىندا ساپالى ولەڭدى از جازعان جوق. دەسە دە، مىنا ولەڭنىڭ بوگەنايى بولەك، ۇلتتىق بوياۋى قانىق، رۋدى ەمەس، رۋحاني دۇنيەنى اسقاقتاتا جىرلاپ تۇرعان، بيىككە كوتەرىپ تۇرعان، مىقتى ولەڭ، ادەمى ءان.الدەبىرەۋلەر جەرشىلدىكتەن، رۋشىلدىقتان بويى اسپاعان، تالابى تومەن تاپال ولەڭ دەپ ايتۋى دا عاجاپ ەمەس...
مەنىڭشە، الماس احمەتبەك ۇلى وسى ولەڭىمەن دە ولەڭ ءسوزدىڭ ءبىر قۇدىرەتىن ارتقى ۇرپاعىنا ۇتىقتى جەتكىزىپ، ۇقىپتاپ ۇقتىرىپ وتىر. ەندى، ونى ارى قاراي ارتىپ ايتۋدىڭ، جاسىتىپ جازۋدىڭ قاجەتى جوق. وسىعان دا كوڭىل ايداي جارقىراپ تولادى، ماڭداي دوڭگەلەك بولادى...
مەن بۇل ولەڭدى الماس احمەتبەك ۇلىنىڭ ءوز اۋزىنان الماتى قالاسى پانفيلوۆ كوشەسىندەگى ءبىر مۇيىستە اڭگىمەلەسىپ تۇرعان كەزدە 2000 جىلى ماۋسىمىنىڭ 23 جۇلدىزى كۇنى حاتقا كوشىرىپ جازىپ العان ەدىم، سودان بەرى 15 جىل بويى مەنىڭ قويىن داپتەرىمدە ۇيىقتاپ جاتتى، بۇگىن ويانىپ، وقىرمانعا جول تارتتى...
بولات بوپاي ۇلى، ەتنوگراف
