قازاق ءتىلدى سايتتار تابىس تابا ما؟ كىرىس بولسا، ونى قالاي جانە قانداي كولەمدە تابادى؟ 7kun.kz وسى ماسەلەگە قاتىستى تانىمال قازاق ءتىلدى سايت وكىلدەرىنىڭ پىكىرىن بىلگەن بولاتىن.
قازىرگى ۋاقىتتا قازاق ءتىلدى سايتتار اقشانى ەكى جولمەن تاۋىپ وتىر. ءبىرىنشىسى — جارناما تارتىپ، PR تاپسىرىستار الىپ، تابىس تابۋ. ەكىنشىسى — مەملەكەتتىك قارجىلاندىرۋ.
مەملەكەت قامقورلىعى
ءبىر اپتا بۇرىن «قۇقىقتىق مەديا-ورتالىق» قورىنىڭ باسشىسى ديانا وكرەموۆا 2014 جىلى قازاقستاننىڭ ينتەرنەت كەڭىستىگى ءۇشىن بولىنەتىن مەملەكەتتتىك بيۋدجەتتىڭ كولەمىن جانە وسى قاراجاتتىڭ ەڭ ۇلكەن ۇلەسىن قاي ب ا ق الىپ وتىرعانىن حابارلادى.
بۇدان باق-قا بولىنەتىن مەملەكەتتىك قارجى كولەمىنىڭ جىلدان-جىلعا ارتىپ كەلە جاتقانىن بايقاۋعا بولادى. 2013 جىلى اتالعان سوما 43 ملرد تەڭگە بولسا، 2014 جىلى 48 ملرد تەڭگەنى قۇراپتى. ال ينتەرنەت-رەسۋرستارعا بولىنەتىن قارجى 2013 جىلى 2 ملرد تەڭگە، 2014 جىلى 3 ملرد تەڭگە كولەمىندە بولعان.
قازنەتتىڭ قازاق ءتىلدى سەگمەنتى باعىتتالعان قارجىعا توقتالساق. ديانا وكرەموۆا تاراتقان دەرەككە سۇيەنسەك، مەملەكەتتىك تىلدەگى جوبالار جۇرگىزەتىن «قازكونتەنت» اق-نا جانە «اباي اقپارات» قوعامدىق قورىنا بيۋدجەتتەن سايكەسىنشە 1،345 ملرد تەڭگە جانە 16،9 ملن تەڭگە بولىنگەن ەكەن.
«قازكونتەنت» اق ءبىرقاتار اۋقىمدى ينتەرنەت-جوبالاردا ۇيلەستىرۋشى قىزمەتىن اتقارادى.ولاردىڭ قاتارىندا strategy2050.kz اقپاراتتىق پورتالى، ق ر پرەمەر-مينيسترىنىڭ رەسمي سايتى primeminister.kz، bnews.kz جانە baq.kz اقپاراتتىق پورتالدارى، kaztube.kz ۇلتتىق بەينە پورتالى، قازاقستان تاريحىنا ارنالعان e-history.kz پورتالى جانە ادەبيەت سۇيەر قاۋىمعا ارنالعان adebiportal.kz جوباسى بار.
ال «اباي اقپارات» قورى — Abai.kz اقپاراتتىق پورتالىنىڭ قۇرىلتايشىسى. قوردىڭ ۆيسە-پرەزيدەنتى ايدوس سارىم قاراجات قانداي ماقساتتارعا جۇمسالىپ جاتىر دەگەن ساۋالعا «اقشا كەلىسىم-شارت بويىنشا تاريح جانە مادەنيەت ماسەلەلەرىنە قاتىستى اقپاراتتى تاراتۋ ءۇشىن ءبولىنىپ وتىر. ءبىزدى زيالى قاۋىم جانە ستۋدەنت جاستار وقيدى» دەپ جاۋاپ بەرگەن بولاتىن.
قارجى قايدان كەلىپ جاتىر؟
وسىدان ءبىراز جىل بۇرىن قازاق ءتىلدى سايت يەلەرى اراسىندا مونەتيزاسيا سيرەك كوتەرىلەتىن ماسەلە بولاتىن. ساراپشىلاردىڭ ايتۋىنشا، ناقتى بيزنەس-قۇرالدار مەن ماركەتينگتىك قادامدار اۋديتوريا سانىنىڭ ءوسۋى، سايكەسىنشە، ءتۇرلى تاپسىرىستار مەن تابىستىڭ كەلۋىنە بايلانىستى قازاق ءتىلدى سەگمەنتتە تەك ءقازىر عانا ءبىرشاما قولدانىلىپ جاتقانعا ۇقسايدى.
مەملەكەتتىك تىلدە سويلەيتىن اۋديتوريانىڭ سۇرانىسىنا يە سايتتاردىڭ تابىس تابۋعا شىققان-شىقپاعانى تۋرالى بىرنەشە رەداكسياعا ساۋال جولداعان بولاتىنبىز.
Qamshy.kz سايتىنىڭ باس رەداكتورى اينۇر تولەۋ مونەتيزاسياسىز رەداكسيانى ۇستاپ تۇرۋ مۇمكىن ەمەس ەكەنىن ايتتى.
«2012 جىلدىڭ مامىرىنان سايتتى شىعاراتىن ۇجىم قالىپتاسقان. قامشىنىڭ وسى ۋاقىتقا دەيىن وقىرمانى قالىپتاستى، ەندىگى كەزەڭدە وسى وقىرماننىڭ نازارىنا ساپالى جارنامالىق ماتەريالداردى ۇسىنۋعا بولادى دەپ ەسەپتەيمىن» دەيدى ول.
اينۇر تولەۋدىڭ ايتۋىنشا، سايت اقىلى تۇردە PR-تاپسىرىستار الىپ، باننەرلەر ورنالاستىرادى، سونداي-اق جارناماعا قاتىستى مەديانىڭ بارلىق مۇمكىندىكتەرىن پايدالانۋعا ءازىر.
ال Zero.kz ساناق جۇيەسىندە قازاق ءتىلدى سايتتار اراسىندا ءبىرىنشى ورىندا تۇرعان szh.kz رەسۋرسىنىڭ اۆتورى ەربول سەرىكباي سايتتىڭ الدەقاشان مونەتيزاسياعا شىققانىن ايتتى. رەداكسيا نەگىزىنەن كونتەكستىك جانە باننەرلىك جارنامادان اقشا تابادى ەكەن.
«قوسىمشا PR-ماقالالار جاريالاۋعا دا تاپسىرىس الىپ تۇرامىز. بولاشاقتا SMS ارقىلى سۇراقتاردى اقىلى وڭدەۋ مۇمكىنشىلىگىن سايتىمىزعا قوسقىمىز كەلەدى. ونى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن ءقازىر تەحنيكالىق ءبىلىمىمىز جوق، ءارى SMS-باسقارۋ باعاسى ءتيىمسىز بولىپ تۇر. جالپى العاندا سۇراق-جاۋاپ مونەتيزاسياسى مەنىڭ ويىمداعىداي ەمەس، ءوزىن-وزى اقتاپ وتىرعان جوق. بولاشاقتا جاقسى جاققا قاراي وزگەرەدى دەگەن ۇمىتپەن كەلەمىز«، — دەدى ول.
رەيتينگى جوعارى szh.kz، zharar.kz، bilimdiler.kz جانە باسقا قازاق ءتىلدى سايتتاردىڭ قىزمەتىن ۇسىناتىن «QazaqMedia» جارناما اگەنتىگىنىڭ ديرەكتورى جالعاس ەرتاي ءوز ۇيىمىنىڭ جارنامانىڭ بارلىق تۇرىمەن اينالىساتىنىن اتاپ ءوتتى.
«QazaqMedia ءقازىر ينتەرنەتتەگى جارنامانىڭ كەز كەلگەن تۇرىمەن اينالىسادى. مەيلى باننەرلىك مەديا جارناما بولسىن، الەۋمەتتىك جەلىدەگى SMM بولسىن، نە ىزدەۋ جۇيەلەرىندەگى كونتەكستىك جارناما بولسىن«، — دەپ اتاپ ءوتتى ول.
جالعاس ەرتايدىڭ ايتۋىنشا، ءقازاقتىلدى سەگمەنتكە دەگەن سۇرانىس پەن قىزىعۋشىلىق ەكى ءتۇرلى مانگە يە ەكەن.
«ءيا، ءسوزسىز، قارقىندى ءوسىپ كەلە جاتقان ءقازاقتىلدى سايتتاردىڭ اۋديتورياسىنا قىزىعۋشىلىق بار. ءبىراق، ول سۇرانىستىڭ كوپتىگىن بىلدىرمەيدى. ارينە، سۇرانىس جوق دەپ تە ايتا المايمىز. دەگەنمەن، الداعى ۋاقىتتا قىزىعۋشىلىق ارتا ءتۇسىپ، سۇرانىس تا كوبەيەدى دەپ كۇتۋگە بولادى. قىسقاشا ايتقاندا، سۇرانىس ءبىزدىڭ ويىمىزداعىداي ەمەس، ءبىراق ۇلعايىپ كەلەدى»، — دەدى ول.
قازاق ءتىلدى سايتتار اقشا تاۋىپ جاتىر ما؟
قانشا اقشا تاۋىپ جاتقاندىعىنا قاتىستى ساۋالعا ناقتى جاۋاپ بولعان جوق. الايدا، سايتتاردىڭ تابىسىن توپشىلاۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن دەرەك ايتىلدى.
اينۇر تولەۋ قامشى.kz سايتىنىڭ ناقتى تابىسى-شىعىنىن اتاماسا دا، سايتتا وتكىزىلگەن ءبىر شارانى مىسال رەتىندە اتاپ ءوتتى.
«قامشى» كوكتەمدە وتكىزگەن «قازاق حاندىعىنا 550 جىل» دەپ اتالاتىن شارانىڭ بيۋدجەتىن مىسالعا كەلتىرەيىن. ونداعى شىعارماشىلىق بايقاۋدىڭ جۇلدە قورى 3،5 ميلليون، ال جالپى شىعىنى 6 ميلليون بولدى. بۇل سايتتىڭ وتكىزگەن ءبىر شاراسى عانا«، — دەدى ول.
جالعاس ەرتاي ناقتى تابىس سوماسىن ايتپاعانمەن، اگەنتتىكتىڭ قارجى اينالىمىنىڭ كولەمىنە قاتىستى اقپاراتپەن ءبولىستى.
«2014 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا QazaqMedia اگەنتتىگىنىڭ جىلدىق قارجى اينالىمى 80-90 مىڭ اقش دوللارى كولەمىندە بولدى دەگەندى عانا ايتا الامىن. ءبىراق، قارجى اينالىمى دەگەن تۇسكەن تابىس دەگەندى بىلدىرمەيدى. ول تەك ءبىزدىڭ شوت ارقىلى وتكەن قارجى كولەمىن عانا بىلدىرەدى«، — دەپ ءتۇسىندىردى ول.
ەربول سەرىكباي بۇل ساۋالعا ناقتى جاۋاپ بەرۋگە تىرىستى.
«2014 جىلدىڭ ناقتى قورىتىندى سانىن ايتا المايمىن. ءبىراق جوبامەن 1 500 000 — 1 800 000 تەڭگەنىڭ قاراجاتىن تاپتى. ونىڭ بەس ءجۇز مىڭدايى سايتتا وتكىزىلگەن ونلاين-كونفەرەنسياعا تيەسىلى«، — دەدى ول.
سونداي-اق، ەربول سەرىكبايدىڭ ايتۋىنشا، بىلتىرعى تەڭگەنىڭ ديەۆالۆاسياسى جارناما نارىعىنا كەرى اسەرىن تيگىزگەن.
«تەڭگە ديەۆالۆاسياسىنا قاتىستى جارناما بەرۋشى كومپانيالاردىڭ جىلدىق جارناما بيۋدجەتىن قايتا ەسەپتەۋىنە، قىسقارتۋىنا بايلانىستى ءبىز جارىتىپ جارناماعا قارىق بولعان جوقپىز. ءتىپتى جارناما جوق بولدى دەسەم دە قاتە ايتپاعان بولارمىن. ازىن-اۋلاق تابىس ءتۇسىرىپ تۇراتىن كونتەكستى جارناماعا كوشۋگە تۋرا كەلدى. اي سايىن كونتەكستى جارنامادان 50-60 مىڭ تەڭگە كەلەدى، سايتتىڭ جۇيەلى تۇردە جۇمىس جاساپ تۇرۋىنا جاقسى كومەك بەرىپ جاتىر«، — دەدى «سۇراق-جاۋاپ» سايتىنىڭ رەداكتورى.
سونىمەن قاتار ول بيىلعى جىلدىڭ ءبىرىنشى جارتى جىلدىعىندا سايتتىڭ تابىسى 500 000 مىڭ تەڭگەنىڭ شاماسىندا بولعانىن ايتتى.
«ول ءوز كەزەگىندە حوستينگكە كەتەتىن شىعىننان ارتىلمايدى«، — دەدى ول.
ەربول سەرىكباي ءتۇرلى مەملەكەتتىك تەندەرلەرگە قاتىسقىسى-اق كەلەتىنىن، ءبىراق مۇنداي ماسەلەلەر كوپ جاعدايدا تانىستىقپەن شەشىلەتىنىن جەتكىزدى.
نارىق پروبلەمالارى جانە تەندەنسيالارى
ساراپشىلاردىڭ قازاق ءتىلدى سايتتاردىڭ مونەتيزاسياسىنا قاتىستى پىكىرلەرى نەگىزىنەن ۇندەسىپ جاتتى. ول ءقازاقتىلدى سايت جاساپ، سول ارقىلى قاراجات تابۋ مۇمكىن، ءبىراق ول وتە كۇردەلى پروسەسس دەگەنگە سايادى.
ەربول سەرىكباي جوبانى تەك قازاقتار ءۇشىن دەپ جاسايتىن بولساڭىز، وندا ءسىز ۇزاققا كەتە المايسىز دەپ ەسەپتەيدى.
«باننەرلىك جارنامادان قاراجات كوزىن تاۋىپ، ءوزىن-وزى اسىراپ وتىرعان سايتتار بىرەن-ساران عانا. كوپ قازاق سايتتارى مەملەكەتتىڭ نەمەسە ارنايى ءبىر توپتىڭ كوزقاراسىن العا جىلجىتۋ ارقىلى قاراجات كوزىن تاۋىپ جاتىر«، — دەدى ول.
جالعاس ەرتاي پىكىرىنە سۇيەنسەك، قازاق سايتتارىنىڭ مونەتيزاسياسى ءجۇرىپ جاتىر، ءبىراق بۇل پروسەسس نارىق ويىنشىلارى ويلاعانداي، جوسپارلاعانداي ەمەس ەكەن.
«جالپى، قازاقستانداعى digital-نارىقتىڭ ناقتى ەرەجەلەرى مەن قالىپتى نورمالارى بولماعاندىقتان، بيزنەستىڭ دامۋىن بولجاۋ دا، جەتىستىكتىككە جەتۋدىڭ تەتىكتەرىن دە ايتۋ مۇمكىن ەمەس«، — دەدى ول.
Massaget.kz سايتىنىڭ جوبا مەنەدجەرى ەركەبۇلان قايراحاننىڭ پىكىرىنشە، كوپ كومپانيالاردىڭ PR-ماماندارى ورىس ءتىلدى بولعاندىقتان، ولار جارنامانى ورىس ءتىلدى سايتتارعا بەرەدى، اۋقىمدى قازاق ءتىلدى اۋديتوريانىڭ بار ەكەنىنەن حابارسىز.
«ءقازىر جارناما بەرۋشىلەردىڭ كوبى ورىس تىلىندە سويلەيتىن نەمەسە ورىسشا ويلايتىن ازاماتتار. ءىرى بولسىن، ۇساق بولسىن، كەز كەلگەن كومپانيانىڭ پيار بولىمىنە باس سۇعىپ قاراساڭىز، وندا جۇمىس ىستەيتىندەردىڭ دەنى ورىس ءتىلدى ازاماتتار ەكەنىن كورۋگە بولادى. ولار، البەتتە، “ورىس” اۋديتوريامەن جۇمىس ىستەگەندى ءجون كورەدى. سەبەبى، بۇرىن جۇمىس ىستەپ كورمەگەن اۋديتورياعا اقشا سالۋعا جۇرەكسىنەدى. كەيبىرەۋلەرى، ءتىپتى، قازاق تىلىندە سويلەيتىن قالىڭ جۇرتتىڭ بار ەكەنىن بىلمەۋى دە مۇمكىن. سول سەبەپتى ءدال ءقازىر قازاق سايتتارىنا اقشا تابۋ وتە قيىن. سايتتى جۇرگىزۋگە كەتكەن شىعىندى وتەپ، پليۋسكە شىعۋ ءتىپتى ارمان بولىپ وتىر«، — دەدى ول.
اينۇر تولەۋدىڭ پىكىرىنشە، سايت ارقىلى قارجى تابۋعا قادام جاساپ جاتقاندار بار، ءبىراق از ەكەن.
«PR ماتەريال جازا الاتىن قازاق ءتىلدى مامان از. جازۋ بولەك تە، ول جارنامانى تارتۋ بولەك قوي. بۇل تۇرعىدا جارناما مەنەدجەرلەرى مەن ماركەتولوگتار سايتقا مىندەتتى تۇردە كەرەك. بۇل كۇندە وسى ەكى ماماندى ۇجىمنىڭ قوسىنىنا كىرگىزبەي جۇمىس جۇرگىزۋ مۇمكىن ەمەس. تەك قانا سايت ەمەس، باسىلىمدار دا وسى جۇيەنى دۇرىس قولعا السا، قازاق ءتىلدى گازەت-جۋرنالدار قازىرگىدەي جابىلماس ەدى«، — دەپ ويىمەن قامشى.kz رەداكتورى ءبولىستى.
ماماندارعا قاتىستى پروبلەمانى جالعاس ەرتاي دا اتاپ ءوتتى.
«كەدەرگى مەن پروبلەمالار جەتىپ ارتىلادى، ولاردىڭ قاتارىندا كاسىبي مامانداردىڭ جوقتىعى، ازدىعى؛ جارناما بەرۋشى كومپانيالاردىڭ ماركەتولوگتاردىڭ ينتەرنەت تەحنولوگيالاردان حابارسىزداۋ بولۋى؛ تەندەرلەردىڭ ءوتۋى بارىسىندا اركەلكى كولەڭكەلى سحەمالاردىڭ تىيىلماۋى جانە تاعى باسقالار بار«، — دەيدى ول.
نارىقتاعى تەندەنسيالارعا توقتالعان جالعاس ەرتاي كازاق ءتىلدى اۋديتوريانىڭ كوبەيۋىن، ءموبيلدى ترافيكتىڭ ارتۋىن، ديدجيتال نارىقتاعى اشىقتىق فاكتورىن اتاپ ءوتتى.
ەربول سەرىكبايدىڭ بولجامىنا سۇيەنسەك، الداعى بىر-ەكى جىلدا ينتەرنەت دۇكەنمەن اينالىساتىندار ۇتادى ەكەن.
«لوگيستيكا جاعى جاقسى شەشىلمەسە دە، تولەم جۇيەلەرى شەشىمىن تاۋىپ كەلە جاتىر. PayPal-دىڭ قازاقستان نارىعىنا كىرەيىن دەپ دايىندالىپ جاتقانى دا جاقسى جاڭالىق. ءبىز دە ءوز كەزەگىندە جيناعان اۋديتوريامىزعا ساپالى تاۋار تۇرلەرىن قاراستىرىپ، بولاشاقتا سۇراق-جاۋاپ سايتىنىڭ جانىنان ينتەرنەت دۇكەن اشىپ قالۋىمىز مۇمكىن«، — دەپ ءوز جوسپارىمەن ءبولىستى ول.
ەركەبۇلان قايراحان قازاق ءتىلدى سايتتارعا جارنامانىڭ از تارتىلۋىنا بايلانىستى ورناپ وتىرعان قازىرگى تەندەنسيا بولاشاقتا وزگەرەتىنىنە سەنىم ءبىلدىردى.
«قالاي بولعاندا دا ءتۇپتىڭ تۇبىندە قازاق ينتەرنەتىنە دە جارناما بەرۋشىلەر كەلەدى. سەبەبى، قازاق تىلىندە سويلەيتىن ازاماتتاردىڭ ۇلەس سالماعى قارقىنمەن ارتىپ جاتىر. تاعى ءبىر ۇرپاق اۋىسقان سوڭ كومپانيالارعا قازاق ءتىلدى ازاماتتار بارىپ، ورىس تىلدىلەردىڭ ورنىن باسادى. مىنە سول كۇننەن باستاپ قازاق ينتەرنەتىنە اقشا لاپ قويادى. ەرتەرەك قامدانىپ، جۇمىستارىن جۇرگىزىپ العاندار تاپسىرىسقا بەلشەسىنەن باتادى«، — دەپ تۇيىندەدى ءسوزىن massaget.kz سايتىنىڭ جوبا مەنەدجەرى.
دايىنداعان الماس وتەباي «7»
