Reformadan kóz ashpaıtyn, basy daýdan arylmaıtyn Bilim jáne ǵylym mınıstrligi bıylǵy oqý jylyna biraz ózgerister engizdi. Mınıstrdiń aıtýynsha, bıylǵy oqý jylynda bilim berýdiń jáne ǵylymdy damytýdyń 2016-2019 jyldarǵa arnalǵan memlekettik baǵdarlamasyn júzege asyrýdyń alǵashqy qadamdary jasalady. Ol birinshi kezekte orys mektepterindegi qazaq tiliniń saǵattaryn kóbeıtýden jáne onyń sapasyn arttyrýdan bastaý almaq. Jalpy orta mektepterdegi qazaq tilin oqytý baǵdarlamasy burynǵy qoldanysta qala bermek. Sonymen qatar, úsh tilde bilim berý júıesi qolǵa alynady.
Esterińizge salsaq, úsh tildi bilim berý júıesine dúıim jurt qarsy bolyp, el zıalylary Erlan Saǵadıevke narazylyq hatyn da jazǵan bolatyn. Biraq, mınıstr el elıtasy óz balalaryn shet elde oqytyp, qarapaıym malshynyń balalarynyń ózge tildi oqýlaryna qarsy ekenin jáne "KIMEP", QBTÝ, IT sıaqty shet tilderinde bilim beretin joǵarǵy oqý oryndaryna qarapaıym aýyl balasynyń túse almaı qınalatynyn, sondyqtan barsha qazaqstandyq bilim alýshylar úsh tilde oqýǵa áleýmettik jaǵdaıyna qaramastan teń quqyly bolǵanyn aıtqan edi.
Mınıstr bıylǵy jyldan bastap 73 myń mektep muǵalimi jańa ádistemege arnaıy daıyndalatynyn jáne ol mamandardy daıyndaý úshin Nazarbaev zıatkerlik mektebiniń 80 ustazynyń daıyn ekenin de málimdegen. 2016 jylǵy qyrkúıek aıynan bastap 18-19 pánniń orny 13-14-ke deıin qysqaryp, bıylǵy jyl pánderdiń sanyna emes, sapasyna kóp kóńil bólinbekshi. Bilim berýden buryn ákimshilik esebi úshin kóshe tizimin jazyp, saılaýǵa adam jınap, tekseris pen qaǵazbastylyqtan kóz ashpaıtyn ustazdar qaýymy «Jańa qabyldanǵan zań normasyna saı endi mektepterden esep suraıtyn jalǵyz mekeme QR Bilim jáne Ǵylym mınıstrligi ǵana bolady»- degen Saǵadıev sózine senim artyp otyr.
Úsh tildilik 2019-shy jylǵa deıin shegerilgendikten, ázirshe mektep júıesinde qazaq tilin jyldam úıretýdiń ádistemesi qolǵa alynbaq.
«Men is basyna qazaq tilin – ózimniń ana tilimdi shetteteıin degen oımen kelgenim joq, álemdegi ǵylym jańalyqtaryn qazaq tiline aýdarý kerek deıdi keıbir aǵaıyndar. Durys-aq bolar edi, biraq álemde bizdiń jastarǵa kerek, kúnine myńdap emes mıllıondap shyǵyp jatqan ǵylym men ómir jańalyǵyn der kezinde qazaq tiline aýdarý tipti múmkin emes. Oǵan qarajat ta, basqa múmkindikter de joq. Sondyqtan biz bolashaq úshin úsh tildik júıege kóshý kerekpiz» -degen mınıstr úsh tildilik reformasyn 2019-shy jyldyń enshisine qaldyrǵanymen, joǵarǵy oqý oryndarynda bıylǵy jyldan bastap Qazaqstan tarıhyn oqytýdy toqtatqan bolatyn. Saǵadıevtiń basty jańalyǵy UBT-ny eki ret tapsyrý múmkindigi men SIT (ıntegrasıalyq testterge (System Integration Test) júıesine aýysý boldy.
Taǵy bir, jańalyq, bıylǵy birinshi synyp oqýshylary 12 jyldyq mekteptiń túlekteri bolmaq. Synaq alańyna aınalǵan bilim júıesine jańasha ózgerister men tosyn jańalyqtardyń tolastamaıtynyna úırengen qazaqstandyqtardan bıylǵy jyly qandaı jańalyq kútetinderin suraǵan edik:
«Jaratylystaný (hımıa, fızıka, bıologıa, ınformatıka) pánderin úsh tilde, onyń ishinde qazaq tilinde de jańa ádistememen oqytý kózdelip otyr. Sondyqtan bıylǵy jyldan bastap 73 myń mektep muǵalimi jańa ádistemege arnaıy daıyndalady», - depti óz málimdemesinde mınıstr.
Osy maqsatta bıyl 2.5 myń, kelesi jyly taǵy osynsha mektep keń jolaqty ınternet jelisine qosylmaq. Buǵan arnaıy qarjy bólingen. Sonymen qatar, mınıstr jańashyldyqty engizý úshin 73 myń mektep muǵalimine jańa ádistemeni úıretetin 80 maman Nazarbaev Zıatkerlik mektepterinde daıyn tur eken.
Dúkenbaeva Qanymjan, Almaty qalasy jalpy bilim beretin № 72 orta mektep muǵalimi:
Qaǵazbastylyqtan arylyp, ózimizdiń tikeleı bilim berý degen mindetimizge kiriskenimizdi ǵana qalaımyz. Muǵalim qaýymyn bilesizder, qoǵamdyq jumystyń bárinde biz júremiz. Aýla tazalaýdan bastap, konserttiń ótpeı qalǵan bıletine deıin alý bizdiń mindet. Sondyqtan, osyndaı qosalqy usaq-túıekti bizdiń moınymyzǵa artýdy doǵarsa jaqsy bolar edi.
Muqasheva Baqytgúl, Jarkent qalasy, Lýnacharskıı atyndaǵy mektep- gımnazıasynyń ustazy:
Bıylǵy oqý jylynda ózgerister kóp. 12 jyldyq oqý júıesi, UBT-ny eki ret tapsyrý múmkindigi bar degendeı. Osy jyly ustazdar qaýymynyń aılyǵyn kóteremiz degen, endi osy ýáde oryndalar dep senemiz.
Oshanov Orynbaı Jańabaıuly, tarıhshy:
Jaratylystaný ǵylymy qazaq úshin jat emes. Qazaq dalasynda metalýrgıanyń tarıhy tórtmyńjyldyqty qamtıdy. Qazaqtyń metalýrgıaǵa baılanysty tanymy, tildik qory álemdegi eń aldyńǵy qatarda tur. Álemde óz tilinde metal túrleriniń ataýy bolmaı, latynsha ataýǵa júginetin halyqtar, ulttar jeterlik. Al qazaq qoladan temirge deıin sizge metaldy jiliktep, baqaıshaǵyna deıin shaǵyp beredi. Óıtkeni onyń túp babasy álemdegi tuńǵysh metalýrgterdiń biri, ol myna dala tósindegi tórtmyńjyldyq metalýrgıa tarıhyn, ári mádenıetin alyp júrýshi, boıyna sińirýshi jáne kúni búginge deıin jetkizýshi. Oqýshylarǵa osy baı tarıhymyzdy sińirýdiń ornyna, endi kelip osynyń bárinen bas tartyp, shet tilinde (aǵylshyn), tek «Mendeleev kestesi» boıynsha jattatyp shyǵýymyz kerek. Joq, men Mendeleev kestesine qarsy emespin, ony da jattasyn. Biraq tól ataýlaryn umytpasyn. Asqar Jumadildaev aǵamyzdyń shyryldap júrgeni osy! Birinshi álem ǵylymyn óz tilimizge aýdarýymyz kerek (termınderdi dep otyrǵan joqpyn), osylaısha qazaq tiliniń tehnokratty múmkinshiligin arttyryp (aǵylshynshany qosa úırenip), osy bilimmen básekege túsý kerek.
Nazym Muhamedıeva, QazUÝ jýrnalısıka fakúltetiniń ustazy:
Bizdiń bilim júıesinde jyl saıyn bir jańalyq, jyl saıyn jańa mınıstr aýysyp, jyl saıyn synaqtar men tekserýler bolatynyna etimiz úırenip qalǵan halyqpyz ǵoı. Bıylǵy oqý jyly shynyn aıtsam, eshqandaı reformalardyń bolmaýyn kútemin. Oqýshy da, oqytýshy da ár jyl saıyn ár mınıstrdiń jańalyǵyna beıimdelip, endi úırene bastaǵanda taǵy bir ózgeris shyǵa keledi. Sondyqtan osy ýaqytqa deıingi reformada aıtylǵan dúnıelerdi júzege asyryp, bıylǵy jyly tynysh qana júrgenimizdiń ózi jańalyq bolar edi dep oılaımyn.
Dáýren Maqsuthanuly, ata –ana:
Bıylǵy oqý jylynda da reformalar óz jalǵasyn taýyp jatyr. Úsh tildik bıylǵy birinshi synypqa barǵandardan bastaý aldy. Birinshi synyptan bastap úsh tilmen balanyń basyn aýyrtý bastaldy. Nátıjesin ýaqyt kórsetedi. 1-synyp oqýshylary 5 kúndik oqý tártibine kóshedi eken. Bul jaqsy, biraq basqa balalardy da osy rejımge kóshirý kerek qoı, alalamaı?! Árıne jyl saıyn reformaǵa ushyraıtyn bilim salasy, onyń ishinde orta bilim berý júıesi. Jylda bir jańalyq engizbeı, aldymen bir reformany bastap, aıaǵyna jetkizgen jón ǵoı.
