«نۇر وتان» پارتياسىنىڭ ورتالىق اپپاراتىندا پارلامەنت ماجىلىسىندەگى پارتيا فراكسياسىنىڭ كەڭەيتىلگەن وتىرىسى ءوتتى.
وندا 2015-2019 جىلدارعا ارنالعان «نۇرلى جول» ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋدىڭ مەملەكەتتىك باعدارلاماسىن ىسكە اسىرۋ بارىسى تالقىلاندى.
وتىرىسقا ءبىرقاتار مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ باسشىلارى، وبلىستار، استانا مەن الماتى قالالارى اكىمدەرىنىڭ ورىنباسارلارى جانە باسقا ۆەدومستۆولاردىڭ وكىلدەرى قاتىستى. جيىندا تالقىلانعان ماسەلەلەرءدى وڭىرلەردەگى ءتيىستى مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ جانە پارتيانىڭ جەرگىلىكتى جەرلەردەگى فيليالدارىنىڭ باسشىلارى دا بەينەەكران ارقىلى كورىپ وتىردى. ال جيىنعا «نۇر وتان» پارتياسى ءتوراعاسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى مۇحتار قۇل-مۇحاممەد ءتوراعالىق ەتتى.
بەس جىلعا – 5،3 تريلليون تەڭگە
كەڭەيتىلگەن وتىرىستى اشقان ماجىلىستەگى پارتيا فراكسياسىنىڭ جەتەكءشىسى – پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ ۆيسە-سپيكەرى گۇلميرا يسىمبايەۆا وسى جىلدىڭ 24 ناۋرىزىندا بولعان فراكسيانىڭ العاشقى جيىنىندا مەملەكەت باسشىسى بيۋدجەت قارجىسىن جانە «نۇرلى جول» باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋعا ۇلتتىق قوردان ءبولىنگەن قاراجاتتى ءتيىمدى جۇمساۋدى ى كۇشەيتۋ تۋرالى تاپسىرما بەرگەنىن اتاپ ءوتتى.
بۇل باعدارلاما قازىرگى كەزەڭدەگى ەكونوميكالىق ساياساتتىڭ نەگىزگى ۇستىنى بولىپ تابىلادى. سونداي-اق، ءوزىنىڭ الەۋمەتتىك باعىتتى باستى ورىنعا قويۋىمەن دە ماڭىزى جوعارى، – دەدى ءماجىلىس ءتوراعاسىنىڭ ورىنباسارى.
ال جيىنعا ءتوراعالىق ەتۋشى «نۇر وتان» پارتياسى ءتوراعاسىنىڭ ءبىرىنءشى ورىنباسارى مۇحتار قۇل-مۇحاممەد جاھاندىق داعدارىستىڭ قازاقستاننىڭ ەكونوميكالىق جانە الەۋمەتتىك جاعدايىنا كەرى اسەرىنىڭ الدىن الۋعا 2014 جىلى ەلباسىمىز ىسكە قوسقان ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋدىڭ مەملەكەتتىك باعدارلاماسى كوپ سەپتىگىن تيگىزگەنىنە توقتالدى. جالپى العاندا، باعدارلامانى ىسكە اسىرۋعا 2015-2019 جىلدارى 5،3 ترلن تەڭگە نەمەسە 16،2 ملرد اقش دوللارى كوزدەلگەن. كەڭەس داۋىرىنەن كەيىنگى كەڭىستىكتەگى بىردە-بىر ەل جۇمىسپەن قامتۋدى جانە ەكونوميكانى قولداۋعا وسىنشالىقتى قاراجات ءبولىپ وتىرعان جوق. «نۇرلى جول» باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋدىڭ ارقاسىندا شامامەن 400 مىڭ ادام جۇمىسپەن قامتىلادى. سونداي-اق، باعدارلاما تولىق كولەمدە، ياعني 100 پايىزعا قارجىلاندىرىلادى. بيىل بۇل كورسەتكىش 770 ميلليارد تەڭگەنى نەمەسە رەسپۋبليكامىزدىڭ 2001 جىلعى بيۋدجەتىنەن 1،5 ەسەگە ارتىق قارجىنى قۇرادى. بۇل – تەك ءبىر عانا باعدارلاما بويىنشا بولىنگەن قاراجات. ورتالىق جانە جەرگىلىكتى مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ ەندىگى مىندەتى – وسى بولىنگەن قارجىنى ءتيىمدى يگەرۋ، دەدى پارتيا ءتوراعاسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى.
ەلباسىمىز «نۇرلى جول» باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن بولىنگەن بارلىق دەڭگەيدەگى قارجىنىڭ ءتيىمدى ءارى ۋاقىتىلى جۇمسالۋىن قاتاڭ باقىلاۋدى «نۇر وتان» پارتياسىنا تاپسىردى. وتكەن جىلى وسى ماقساتتا ءماجىلىس پەن ءماسليحاتتارداعى پارتيا فراكسيالارى جانىنان باعدارلامانىڭ 5 نەگىزگى باعىتى بويىنشا كوميسسيا قۇرىلدى. اۋدانداردى قوسا العاندا، ەلىمىز بويىنشا وسىنداي 231 كوميسسيا جۇمىس ىستەيدى. شامامەن 400 نىسان باقىلاۋعا الىنعان. بۇل جۇمىستى جەرگىلىكتى جەرلەردەگى پارتيا فراكسياسىنىڭ 700-دەن استام دەپۋتاتى مەن باستاۋىش پارتيا ۇيىمدارىنىڭ وكىلدەرى جۇرگىزەدى.
م.قۇل-مۇحاممەد «نۇرلى جول» باعدارلاماسىنىڭ جۇزەگە اسۋى ەل ەكونوميكاسى مەن حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋ ماسەلەسىنە ايتارلىقتاي وڭ اسەرىن تيگىزەتىنىن، سونىڭ ىشىندە «باتىس ەۋروپا – باتىس جۇڭگو» اۆتوماگيسترالىنىڭ ماڭىزى ەرەكشە ەكەنىنە نازار اۋداردى. ونىڭ قازاقستانعا اۆتوجولداردىڭ ەۋروپالىق جانە ازيالىق ايماقتىق جۇيەسىمەن ءبىرىگۋگە مۇمكىندىك بەرەتىنىن دە اتاپ ءوتتى. سونداي-اق، پارتيا ءتوراعاسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى اتىراۋ وبلىسىنداعى «ۇلتتىق يندۋستريالىق مۇناي-حيميا تەحنوپاركى» ارنايى ەكونوميكالىق ايماعىنىڭ زور الەۋەتىن اتادى. اتالعان ەكونوميكالىق ايماق اۋماعىندا پوليپروپيلەننەن ءونىم ءوندىرۋ ءىسى جولعا قويىلعان. بۇعان قوسا، مۇحتار ابرار ۇلى «نۇرلى جول» باعدارلاماسىنىڭ نەگىزگى باعىتتارىنىڭ ءبىرى – كاسىپكەرلىكتى قولداۋ ەكەنىنە توقتالدى. بۇل باعىت بويىنشا 2015 جانە 2016 جىلدارى 185 ميلليارد تەڭگە بولىنگەن. سونىڭ ارقاسىندا وتكەن جىلدىڭ باسىنان باستاپ شاعىن جانە ورتا بيزنەستەگى 419 وتاندىق سۋبەكت 72 ميلليارد 400 ميلليون تەڭگە كولەمىندە جەڭىلدەتىلگەن نەسيە الدى. بۇل 14 مىڭنان استام جۇمىس ورنىنىڭ ساقتالۋىنا جانە 10 ميلليارد تەڭگەدەن استام سالىقتىڭ تولەنۋىنە مۇمكىندىك بەردى.
ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ باعدارلاماسى اياسىندا شەشىمىن تاۋىپ جاتقان ماسەلەلەردىڭ ءبىرى – جالعا بەرىلەتىن قولجەتىمدى باسپانا قۇرىلىسى، دەدى ول وسى جونىندە. 2020 جىلعا دەيىن 1 ميلليون 400 مىڭ شارشى مەتر باسپانا سالۋ جوسپارلانىپ وتىر. بۇگىندە ونىڭ 500 مىڭنان استام شارشى مەترى پايدالانۋعا بەرىلدى. تۇرعىن ۇيمەن قامتىلعان 9 مىڭعا جۋىق وتباسى نەمەسە شامامەن 40 مىڭ ادام قونىس تويىن تويلادى. «نۇرلى جول» باعدارلاماسىنىڭ ارقاسىندا الەۋمەتتىك ينفراقۇرىلىمدى كەڭ كولەمدە جاڭعىرتۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلۋدە. بۇگىندە جالپى قۇنى 34 ميلليارد تەڭگە بولاتىن وسىنداي 44 جوبا جۇزەگە اسىرىلدى. ءوز كەزەگىندە بۇل باستاما اپاتتىق جاعدايداعى جەتى جانە ءۇش اۋىسىممەن وقىتاتىن 23 مەكتەپ ماسەلەسىنىڭ وڭ شەشىلۋىنە جاعداي جاسادى. سونداي-اق، 4 مىڭنان اسا ءبۇلدىرشىن جاڭا بالاباقشاعا باردى.
ەندى تريلليونداپ ەسەپتەيتىن بولدىق
«نۇرلى جول» مەملەكەتتىك باعدارلاماسىن نەگىزگى ازىرلەۋشى جانە سوعان جاۋاپتى ورگان – ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگى. سوندىقتان دا العاشقى ءسوز ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى قۋاندىق بيشىمبايەۆقا بەرىلدى. ماكرووڭىرلىك ينتەگراسيالاۋ جولىمەن ءبىرىڭعاي ەكونوميكالىق نارىق قۇرۋعا بايلانىستى التى ماكرووڭىرلەر رەتىندە وڭتۇستىك، ورتالىق-شىعىس، باتىس، سولتۇستىك جانە استانا مەن الماتى قالالارى بەلگىلەندى. ۇلتتىق جانە حالىقارالىق دەڭگەيدەگى حابتار بولىپ الماتى، استانا، اقتوبە، شىمكەنت، وسكەمەن قالالارى الىندى، دەدى مينيستر. ولار كاپيتالدار مەن رەسۋرستار، وزىق تەحنولوگيالار شوعىرلاناتىن ورتالىقتار بولادى. كولىكتىك-لوگيستيكالىق قۇرىلىمداردى ءتيىمدى قۇرۋ ءۇشىن كوممۋنيكاسيانىڭ بارلىق ءتۇرى استانادان ەلىمىزدىڭ وزگە ماكرووڭىرلەرىنە باعىتتالادى. سول سەبەپتەن ورتالىق – وڭتۇستىك، ورتالىق – شىعىس، ورتالىق – باتىس، باتىس ەۋروپا – باتىس جۇڭگو جانە باسقا دا جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋ جوسپارلانعان.
ق.بيشىمبايەۆ ەكىنشى باعىت رەتىندە ەلىمىزدە يندۋستريالىق جانە تۋريستىك ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋدى اتادى. ماكرووڭىرلەردە ارنايى ەكونوميكالىق ايماقتار قۇرىلىسىن سالۋ دا قاراستىرىلعان. ونىڭ ىشىندە اتىراۋ وبلىسىندا بوي كوتەرەتىن ۇلتتىق يندۋستريالىق مۇناي-حيميا تەحنوپاركىنىڭ جانە «قورعاس – شىعىس قاقپاسى» ارنايى ەكونوميكالىق ايماعىنىڭ قۇرىلىس جۇمىستارى بار. سونداي-اق، ەنەرگەتيكالىق ينفراقۇرىلىمدى نىعايتۋ دا كوزدەلىپ وتىر. الماتى جانە شىعىس قازاقستان وبلىستارىن ەلەكتر ەنەرگياسىمەن سەنىمدى تۇردە قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا جانە «سولتۇستىك – وڭتۇستىك» باعىتىندا ترانزيتتىك جۇك تاسىمالىن ارتتىرۋ ءۇشىن «KEGOC» اكسيونەرلىك قوعامى «سولتۇستىك – شىعىس – وڭتۇستىك ترانءزيتى قۇرىلىسى» جوباسىن جۇزەگە اسىرادى.
«نۇرلى جول» مەملەكەتتىك باعدارلاماسىنا سايكەس 2020 جىلعا قاراي ەلىمىزدە جالپى كولەمى 4،5 ميلليون شارشى مەتردى قۇرايتىن تۇرعىن ءۇي پايدالانۋعا بەرىلەدى، دەدى مينيستر ءارى قاراي. ءبىلىم بەرۋ سالاسىنىڭ ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋعا باسا كوڭىل بولىنەدى. باسىمدىق اپاتتى جاعدايداعى مەكتەپتەر مەن ءۇش اۋىسىمدا وقىتۋدى جويۋعا بەرىلەدى. قاجەتتىلىك بويىنشا جالپى ءبىلىم بەرەءتىن جاڭا مەكتەپتەر سالىنادى جانە پايدالانۋعا بەرىلەدى. ۇلتتىق قوردان ءبولىنەتىن جەڭىلدەتىلگەن نەسيەلىك قاراجاتتىڭ ايتارلىقتاي بولىگى قايتا وڭدەۋ ونەركاسىبىمەن اينالىساتىن ءىرى كاسىپكەرلىك پەن شاعىن جانە ورتا بيزنەس سۋبەكتىلەرىنە بەرىلەدى. بۇل قارجى ينۆەستيسيالىق جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋعا، بۇرىندارى بەرىلگەن زايمداردى قايتا قارجىلاندىرۋعا جانە اينالىمداعى قاراجاتتى تولىقتىرۋعا دا باعىتتالادى. زايمدى الۋشى تولەيتىن جىلدىق سىياقىنىڭ مولشەرى 6 پايىزدى قۇرايدى. زايم 10 جىل مەرزىمگە بەرىلەدى. 2020 جىلعا قاراي باعدارلامانى ىسكە اسىرۋ بارىسىندا كاسىپكەرلىك سۋبەكتىلەر وندىرەتىن ءونىم كولەمى 1،5 تريلليون تەڭگەنى قۇرايدى.
جيىن بارىسىندا «نۇرلى جول» باعدارلاماسىنا جاسالعان پارتيالىق باقىلاۋدىڭ ارالىق ناتيجەلەرى دە جاريا ەتىلدى. ول جونىندە پارتيا فراكسياسىنىڭ جەتەكشىسى، ۆيسە-سپيكەر گۇلميرا يسىمبايەۆا پارتيالىق كوميسسيانىڭ اتالعان باعدارلامانى جۇزەگە اسىرۋدا ءبىرقاتار ماسەلەلەردى انىقتاعانىن اتادى. ال ءماجىلىس دەپۋتاتى ومارحان وكسىكبايەۆ كاسىپكەرلەرگە نەسيە بەرۋ ىسىندە قارجىلاي كومەك العاننان كەيىن بيۋدجەتكە سالىق تولەمەۋ دەرەكتەرىنىڭ تىركەلگەنىن جەتكىزدى. ونىڭ ايتۋىنشا، ازىرگە وسىنداي 55 وقيعا بەلگىلى بولعان. سالىقتىڭ تولەنبەۋ سەبەبى رەتىندە قارجىلاي قيىندىقتار مەن كومپانيانىڭ ءوز جۇمىسىن توقتاتۋى كورسەتىلگەن. وسىلايشا، قولداۋدىڭ ءوز ءىسىن دوڭگەلەتىپ كەتۋگە قابىلەتسىز كاسىپورىندارعا جاسالعانى بەلگىلى بولعان. وسىعان وراي، حالىق قالاۋلىسى مۇنداي نەسيەلەندىرۋدىڭ ناقتى ماقساتتار بويىنشا جۇرگىزىلۋىن جانە بەرۋشى تاراپ پەن كومەك الۋشى جاقتىڭ جاۋاپكەرشىلىكتەرىن كۇشەيتۋ كەرەكتىگىن كوتەردى.
ءوز كەزەگىندە ءسوز العان ءماجىلىس دەپۋتاتى بەرىك وسپانوۆ تۇرعىن ۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىعىن جاڭعىرتۋ ماسەلەسىنە نازار اۋداردى. نەگىزى «نۇرلى جول» باعدارلاماسى بويىنشا 2016 جانە 2017 جىلدارى 1182 شاقىرىم كوممۋنالدىق جەلى جۇرگىزۋ جوسپارلانعان. ونىڭ 170 شاقىرىمى – بيىل، ال قالعان 1000 شاقىرىمنان استام بولىگى كەلەسى جىلى جۇرگىزىلمەك. دەپۋتات قۇرىلىسشىلاردىڭ مۇنداي ۇلكەن كولەمدەگى جۇمىستى كورسەتىلگەن مەرزىمدە اياقتاي الاتىنىنا كۇمانمەن قارادى. ءماءجىلىس دەپۋتاتى پاۆەل كازانسيەۆ ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگىنىڭ قۇرىلىس جانە تۇرعىن ۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىعى ءىسى جونىندەگى كوميتەتى 300، 600 جانە 900 ورىندىق مەكتەپتەردىڭ قۇرىلىسىنا ارنالعان تيپتىك جوبالاردى بەكىتكەنىن ايتتى. مۇنداي جوبالار جۇزەگە اسسا، بيۋدجەت قاراجاتىن ايتارلىقتاي ۇنەمدەۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.
«نۇرلى جول» باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋ ءىس-شارالار جوسپارىندا جىلۋومەن جانە سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ، سۋ قۇبىرلارىن تارتۋ نىساندارىنا ارنالعان تيپتىك جوسپار مەن تيپتىك شەشىمدەر دايىنداۋ دا قاراستىرىلعان. اتالعان جۇمىستارعا 1 ميلليارد 200 ميلليون تەڭگە ءبولىنىپ وتىر. الايدا، قاراعاندى وبلىسىنىڭ ساتبايەۆ قالاسىنداعى مەكتەپتىڭ قۇرىلىسىنا 1 ميلليارد 300 ميلليون تەڭگە جۇمسالعان. ال وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى، سايرام اۋدانى، قارابۇلاق اۋىلىنداعى وسىنداي مەكتەپ 700 ميلليون تەڭگەگە سالىنعان. جۇمسالعان قارجىنىڭ ايىرماشىلىعى 2 ەسەدەن دە كوپ. وسىعان بايلانىستى مۇحتار قۇل-مۇحاممەد بيۋدجەت قارجىسىن ۇنەمدەۋ ماقساتىندا الەۋمەتتىك جانە كوممۋنالدىق ينفراقۇرىلىم نىساندارىنىڭ قۇرىلىسىنا تيپتىك جوبالاردى قولدانۋ تاجىريبەسىن كەڭىنەن ەنگىزۋ كەرەكتىگىن ايتتى.
قوسىمشا بايانداما جاساعان ءماءجىءلىستىڭ ەكونوميكالىق رەفورمالار جانە وڭىرلىك دامۋ كوميتەتىنىڭ ءتوراعاسى نۇرتاي سابيليانوۆ رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن جانە ۇلتتىق قوردان بولىنەتىن قاراجاتتىڭ ماقساتتى جانە ءتيىمدى جۇمسالۋىنا باقىلاۋ جۇرگىزۋ بويىنشا ءتورت كوميسسيا جۇمىسىنىڭ اياسىندا انىقتالعان ماسەلەلەرگە توقتالدى. «كولىك-لوگيستيكا ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋ» باعىتى بويىنشا، باعدارلامادا جوسپارلانعان 11 ءدالىزدىڭ 6-سىندا جۇمىس جۇرگىزىلۋدە. بۇل رەتتە ۋچاسكەلەردىڭ قۇرىلىسى بىرنەشە جىلعا سوزىلىپ كەتكەن، كەيبىرەۋلەرىندە تۋىنداعان داۋلار سوتتا قارالىپ جاتىر، دەدى دەپۋتات. 2015 جىلعى 1 قازانداعى جاعداي بويىنشا، 922 شاقىرىمى پايدالانۋعا بەرىلدى. مەردىگەرلەر جانە كوپتەگەن قوسالقى مەردىگەرلەر جول ۋچاسكەلەرىن ءبولىپ-بولىپ العاندىقتان، قاراجات ۋچاسكەلەرگە بولشەكتەنىپ كەتكەن. سوندىقتان جۇمىستى ورىنداۋ مەرزىمى سوزىلىپ، سونىڭ سالدارى جولداردىڭ ساپاسىز سالىنۋىنا اكەلىپ سوعۋدا.
ن.سابيليانوۆتىڭ اتاپ وتۋىنشە، مەردىگەرلەرمەن شارتتاردى ءبىر جىلعا جاساۋ شىعىنداردى، رەسۋرستاردى دۇرىس ەسەپتەۋگە جانە جۇمىستى ىڭعايلى جوسپارلاۋعا مۇمكىندىك بەرمەيدى. قارجىلاندىرۋ كەش جۇرگىزىلگەندىكتەن، نەگىزگى جۇمىس كولەمى كۇزدە ورىندالادى، بۇل جۇمىستاردىڭ اسىعىس ءارى ساپاسىز ورىندالۋىنا، جولداردىڭ مەرزىمىنەن بۇرىن توزۋىنا اكەلىپ سوعادى. جالعا بەرىلەتىن، سونداي-اق كرەديتتىك تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى، تۇرعىن ۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىق ينفراقۇرىلىمىن جانە سۋمەن، جىلۋمەن جابدىقتاۋ جەلىلەرىن جاڭعىرتۋ باعىتىنا كەلسەك، دەپ جالعاستىردى ءسوزىن دەپۋتات، 2016 جىلى جالعا بەرىلەتىن جانە كرەديتتىك تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىنا ۇلتتىق قوردان 202،5 ملرد تەڭگە باعىتتالدى. ونىڭ ىشىندە 180 ملرد تەڭگە «بايتەرەك ديەۆەلوپمەنت» اكسيونەرلىك قوعامى ارقىلى، 22،5 ملرد تەڭگە «قازاقستان يپوتەكالىق كومپانياسى» اكسيونەرلىك قوعامى، 66،2 ملرد تەڭگە «سامۇرىق-قازىنا» ۇلتتىق ءال-اۋقات قورى» اكسيونەرلىك قوعامى ارقىلى بەرىلدى. اعىمداعى جىلعى 1 قىركۇيەكتەگى جاعداي بويىنشا 110،2 ملرد تەڭگە نەمەسە 54%-ى يگەرىلدى. بۇل رەتتە جىل سايىن قايتالانا بەرەتىن ءبىرقاتار وزەكتى ماسەلەلەر بار. ول – قۇرىلىسقا رۇقسات بەرەتىن قۇجاتتاردىڭ تولىق بولماۋى، ينجەنەرلىك-كوممۋنيكاسيالىق ينفراقۇرىلىم جۇرگىزۋ بويىنشا جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار مەن قۇرىلىس سالۋشىلاردىڭ ءوزارا كەلىسىمسىز ارەكەت ەتۋى.
دەپۋتات، سونداي-اق الەۋمەتتىك ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ باعىتىنا دا توقتالدى. ونىڭ كەلتىرگەن مىسالدارىنا قاراعاندا، اتالعان باعىت بويىنشا باعدارلامادا جالپى قارجىلاندىرۋ وتكەن جىلى 19،4 ملرد تەڭگە، 2016 جىلى 57،9 ملرد تەڭگە بولعان. وسى قاراجاتقا 77 مەكتەپ پەن 19 بالاباقشا سالۋ جوسپارلانعان. الەۋمەتتىك ينفراقۇرىلىم نىساندارىنىڭ 46%-ى پايدالانۋعا بەرىلگەن. بيىلعى جىلعى 1 قازانداعى جاعداي بويىنشا، جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار 36،4 ملرد تەڭگەنى، ياعني قارجىلاندىرۋ جوسپارىنىڭ 95،8%-ىن يگەرگەن. بۇل باعىت بويىنشا ۇلتتىق قوردان بولىنگەن قاراجاتتىڭ دۇرىس، ءتيىمءدى پايدالانىلماۋ سەبەپتەرى – مەردىگەرلەرمەن داۋلار تۋىنداپ، ولاردىڭ سوتتا قارالۋىندا، ال قۇرىلىس-مونتاج جۇمىستارىنىڭ كەستەدەن قالۋى شارتتاردىڭ كەش جاسالۋىنا دا بايلانىستى.
ماجىلىسمەن سەرىك قۇسايىنوۆ «قورعاس – شىعىس قاقپاسى» ارنايى ەكونوميكالىق ايماعىنداعى جاعدايدىڭ كوڭىل كونشىتپەيتىنىنە كوپشىلىكتىڭ نازارىن اۋداردى. ونىڭ سوزىنە قاراعاندا، جالپى قۇنى 83 ميلليارد تەڭگەدەن اسىپ جىعىلسا دا اتالعان ايماقتا ءالى 17 جوبا اياقتالماعان. ال نەگىزگى ءۇش نىساننىڭ تەك بىرەۋى عانا جۇمىس ىستەيدى. ال مۇحتار تىنىكەيەۆ كولىك ماگيسترالدارىنداعى كەيبىر وزەكتى ماسەلەلەرگە قاتىستى پىكىر ءبىلدىردى. دەپۋتاتتىڭ ايتۋىنشا، «نۇرلى جول» باعدارلاماسىنا سايكەس، 2015 جىلدان بەرى «الماتى-شۋ» (110 شاقىرىم) باعىتىنداعى تەمىر جولدىڭ ەكىنشى جەلىسى سالىنۋدا. ونىڭ جالپى قۇنى – 38 ميلليارد 400 ميلليون تەڭگە. قازىرگى تاڭدا بۇل جۇمىستىڭ تەك 43 پايىزى عانا ىستەلگەن. ال جوسپار بويىنشا جوبا بيىل اياقتالۋى ءتيىس. وسىعان بايلانىستى دەپۋتات قۇرىلىسشىلاردىڭ جۇمىستىڭ قالعان 53 پايىزىن ءۇش ايدىڭ ىشىندە بىتىرەتىنىنە سەنىمسىزدىك ءبىلدىردى.
باعدارلاما بيۋدجەتىنىڭ جارتىسى جول قۇرىلىسىنا باعىتتالعان
كەڭەيتىلگەن جيىندا اۆتوموبيل ماگيسترالدارىن دامىتۋ ماسەلەسىنە دە ەرەكشە نازار اۋدارىلدى. شامامەن «نۇرلى جول» باعدارلاماسى بيۋدجەتىنىڭ جارتىسى، ياعني 2 تريلليون 400 ميلليارد تەڭگە جول قۇرىلىسىنا باعىتتالعان. سوعان قاراماستان «ورتالىق – ءوڭتۇستىك» جوباسى اياسىندا «استانا – تەمىرتاۋ» بولىگىندەگى جوسپارلانعان 171 شاقىرىمدىق جولدىڭ تەك 12 شاقىرىمى عانا نەمەسە 7-اق پايىزى پايدالانۋعا بەرىلگەن. قازىرگى كەزدە جولدىڭ 33 شاقىرىمىنا جول توسەنىشتەرىن قايتا مونتاجداۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ جاتىر. جوبا قۇنى شامامەن 18 ميلليارد تەڭگەنى قۇرايدى. جولدىڭ اتالعان بولىگىندەگى جۇمىستاردى اياقتاۋ ءۇشىن نەبارى 3 اي مەرزىم قالدى. ەندى ۇلگەرە مە؟..
ماجىلىسمەن ەرسۇلتان بەكتۇرعانوۆ «ورتالىق – شىعىس» جوباسى بويىنشا جولدىڭ ەكىباستۇز قالاسى مەن اقسۋ اۋىلدىق ايماعى بولىگىندە دە جۇمىس كەستەسىنەن اۋىتقۋشىلىقتار بار ەكەنىن ايتتى. بۇل جولدىڭ ۇزىندىعى – 139 شاقىرىم. وتكەن 2015 جىلى 23 شاقىرىمى عانا سالىنعان. ال بيىل جۇمىس تەك قازان ايىندا اقسۋ اۋىلدىق ايماعى بولىگىندە باستالدى. اتالعان بولىكتى تاپسىرۋ 2017 جىلعا جوسپارلانعان ەكەن. ءماجىلىس دەپۋتاتى يرينا ارونوۆا ءبىلىم بەرۋ سالاسىنا جۇرگىزىلگەن تەكسەرۋلەردىڭ ناتيجەلەرى تۋرالى باياندادى. پرەزيدەنتتىڭ ءۇش اۋىسىممەن وقىتۋدى، مەكتەپتەردىڭ اپاتتى جاعدايىن تومەندەتۋدى، مەكتەپكە دەيىنگى ءبىلىم بەرۋ جانە 3-6 جاس ارالىعىنداعى بالالاردى وقىتۋدى قامتاماسىز ەتۋدى تاپسىرعانى بەلگىلى. سوعان وراي 2 جىلدا 77 مەكتەپ پەن 19 بالاباقشا قۇرىلىسىنا 77 ميلليارد 300 ميلليون تەڭگە ءبولىندى. الايدا، اتىراۋ وبلىسىندا 300 ورىندىق ورتا مەكتەپ پەن شىعىس قازاقستان وبلىسىندا 280 ورىندىق بالاباقشانى پايدالانۋعا بەرۋ مەرزىمىندە كەشىگۋگە جول بەرىلگەن.
وتىرىستا ءماجىلىس دەپۋتاتى زاۋرەش امانجولوۆا دا ءسوز الىپ، بىلتىر «نۇرلى جول» باعدارلاماسى شەڭبەرىندە ەلىءمىزدىڭ 11 جوعارى وقۋ ورنىنا 3 ميلليارد تەڭگەنىڭ يننوۆاسيالىق زەرتتەۋلەرگە ارنالعان لابوراتوريالىق قۇرىلعىلارى ساتىپ الىنعانىن، ءبىراق قوندىرعىلاردىڭ كوپ بولىگى تالاپقا ساي بولماي شىققانىن جانە ولاردىڭ بارلىق مەملەكەتتىك ستاندارتتار بويىنشا ۇلگىلەرى جوق ەكەنىن ورتاعا سالدى.
باعدارلامانىڭ رەسپۋبليكالىق دەڭگەيدە اتقارىلعان جۇمىستارىمەن قاتار، ونى وبلىستىق دەڭگەيدە جۇزەگە اسىرۋ بارىسى دا نازاردان تىس قالمادى. وسى ماسەلەگە قاتىستى ءماجىلىس دەپۋتاتى ميحايل چيركوۆ استانا قالاسىندا باعدارلاما بويىنشا الەۋمەتتىك ينفراقۇرىلىمعا بولىنگەن قاراجاتتىڭ 70 پايىزى عانا يگەرىلگەنىن تىلگە تيەك ەتتى. بۇل – ەلىمىز بويىنشا ەڭ تومەن كورسەتكىش. كوپتەگەن باسقا وڭىرلەرگە قاراعاندا، ەلوردادا جۇزەگە اسىرىلعان جوبالار دا ايتارلىقتاي از، دەدى ول. ال ماجىلىسمەن ءابدىماناپ بەكتۇرعانوۆ كەلتىرگەن دەرەكتەرگە سۇيەنسەك، الماتى وبلىسىندا دا مەردىگەر تاراپىنان قارجىلاندىرۋدىڭ بولماۋىنا بايلانىستى ەكى كوپ پاتەرلى تۇرعىن ءۇيدىڭ قۇرىلىسى توقتاپ قالعان. بۇل نىساندار جۇمىس كەستەسىنەن 8 ايعا كەش قالىپ كەلەدى.
جالپى، ەلىمىز بويىنشا بيىل ۇلتتىق قوردان جالعا جانە نەسيەگە بەرىلەتىن باسپانا قۇرىلىسىنا 202،5 ميلليارد تەڭگە بولىنگەن. ءبىراق سونىڭ تەك 54 پايىزى عانا يگەرىلىپتى. ءماجىلىس دەپۋتاتى ساپار احمەتوۆ اتاپ وتكەندەي، 2016 جىلى سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىندا ينجەنەرلىك ينفراقۇرىلىمدى جاڭعىرتۋ بويىنشا 23 جوبانى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن 4 ميلليارد 200 ميلليون تەڭگە بولىنسە، بۇگىندە سونىڭ تەك 40 پايىزى عانا يگەرىلگەن.
«نۇر وتان» فراكسياسىنىڭ كەڭەيتىلگەن وتىرىسىن قورىتىندىلاي كەلىپ، مۇحتار قۇل-مۇحاممەد: ەلباسىمىز جاھاندىق ەكونوميكانى جايلاعان داعدارىسقا قاراماستان، «نۇرلى جول» باعدارلاماسىنا ميللياردتاعان دوللار كولەمىندە قارجى بولگىزدى. سول وراسان زور قاراجاتقا اتقارىلعان جۇمىستىڭ ساپاسى، مەرزىمى ونىڭ ماقساتتى يگەرىلۋىندە ورەسكەل قاتەلىكتەر جىبەرىلۋدە. ەندى بۇل ماسەلە ۇدايى پارتيا باقىلاۋىندا بولادى. حالىققا ارنالعان ءاربىر تەڭگە سول حالىقتىڭ يگىلىگىنە اينالۋعا ءتيىس. سوندىقتان «نۇر وتان» پارتياسىنان سايلانعان دەپۋتاتتار مەن بارلىق پارتيا ۇيىمدارىنا اتالعان ماسەلەلەردى قاتاڭ باقىلاۋعا الۋدى تاپسىرامىن. بۇل باعدارلامانىڭ ءاردايىم ەلباسىنىڭ ەرەكشە نازارىندا بولاتىنىن ۇمىتپاڭىزدار، دەدى.
فراكسيا وتىرىسىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ۇكىمەتكە، ورتالىق مەملەكەتتىك جانە جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندارعا، سونداي-اق كۆازيمەملەكەتتىك سەكتوردىڭ سۋبەكتىلەرىنە باعىتتالعان ۇسىنىستار ەنگىزىلگەن قاۋلى قابىلداندى. سوعان سايكەس، ەندى ءتيىستى قۇزىرلى مەكەمەلەر «نۇرلى جول» باعدارلاماسى بويىنشا اتقارعان جۇمىستارىن جەتىلدىرەدى.
ءاليسۇلتان قۇلانباي،
