ق ر ۇلتتىق قورىنىڭ $22 ملرد قارجىسى بۇعاتتالىپ، حالىقتى ءبىراز ۋايىمداتقان ەدى. ق ر ۇلتتىق بانكىنىڭ دايەكتى ۋاجىنەن كەيىن امستەردام قالاسىنىڭ ايماقتىق سوتى ۇلتتىق قور اكتيۆتەرىن بوساتۋ تۋرالى شەشىم شىعاردى. «قايتقان مالدا قايىر بار» دەيدى. ەندى ۇلتتىق قورداعى اقشانى مەملەكەت قايدا جۇمسايدى؟

ۇلتتىق قور دەگەنىمىز نە جانە ول قالاي جينالادى؟

ۇلتتىق قور بولاشاق ۇرپاققا، ەكونوميكانى تۇراقتاندىرۋعا، تۇراقتى دامۋعا، سىرتقى فاكتورلاردىڭ ىقپالىنا تاۋەلدىلىكتى ازايتۋ ءۇشىن كەرەك. وسى ماقساتتا 2000 جىلى ق ر پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازاربايەۆ ۇلتتىق قوردى قۇردى.

ەكونوميست ورازالى سابدەننىڭ ايتۋىنشا، ۇلتتىق قوردىڭ و باستاعى ماقساتى ىسكە اسپادى.

- ۇلتتىق قوردى تەك قاتتى ەكونوميكالىق كۇيزەلىس ۋاقىتىندا پايدالانۋىمىز كەرەك ەدى. الايدا ونى كەز كەلگەن دۇنيەگە جاراتىپ جاتىرمىز. ول سارقىلعان جاعدايدا نەمەن كۇن كورەمىز؟ ءبىز ءالى كۇنگە دەيىن شيكىزات ەكونوميكاسىمەن ءجۇرىپ كەلەمىز. ەكونوميكا ديۆەرسيفيكاسياسى جاسالماي، يننوۆاسيالىق ءوندىرىس ونبەي، ەش ۋاقىتتا العا جىلجي المايمىز، - دەيدى ەكونوميست.

2000 جىلدان 2014 جىلعا دەيىن قورداعى قارجى تەك كوبەيىپ وتىرعان. ءتورت جىل بۇرىن ول ءوزىنىڭ جوعارى مەجەسىنە جەتتى. سول كەزدە قور رەزەرۆى $77،2 ملرد بولدى. الايدا ودان كەيىن قورداعى اقشانىڭ ازايعانىن عانا كورىپ كەلەمىز.

ساراپشىلاردىڭ سوزىنشە، ۇلتتىق قورداعى قارجىنى ەسەلەۋدىڭ جولدارى سارقىلىپ بارادى.

- قازبا بايلىقتان تۇسكەن قاراجاتتى پايدالانىپ كەلدىك قوي. ارى قاراي دا ونىڭ ءوندىرىسىن كوبەيتۋ كەرەك. $50 بولسا دا، اقشا ءتۇسىپ جاتىر. ودان كەيىن جەمقورلىقپەن ۇستالعاندار بار. ول – حالىقتان ۇرلانعان اقشا. سوندىقتان ونى ۇلتتىق قورعا سالۋ كەرەك. وسىنداي تەتىكتەردى تابۋ قاجەت»، - دەگەن ۇسىنىس جاسادى ورازالى سابدەن.

ۇلتتىق قورداعى قاراجات ءتۇرلى جولمەن جينالادى. اتاپ ايتار بولساق:

1) مۇناي سەكتورى ۇيىمدارىنىڭ تۋرا سالىقتارىنان؛

2) مۇناي سەكتورى ۇيىمدارى جۇزەگە اسىراتىن وپەراسيالاردان تۇسەتىن باسقا كىرىستەردەن؛

3) تاۋ-كەن ءوندىرۋ مەن وڭدەۋ سالالارىنا جاتاتىن مەملەكەتتىك مۇلىكتى جەكەشەلەندىرۋدەن قۇيىلاتىن تۇسىمدەردەن؛

4) اۋىل شارۋاشىلىعىنا ارنالعان جەر ۋچاسكەلەرىن ساتۋدان تۇسەتىن قارجىدان.

سىرتقى قارىز. سوڭعى ءتورت جىلداعى ۇلتتىق قوردىڭ جاعدايى

2014 جىلى ۇلتتىق قورداعى قارجى $77،2 ملرد-قا جەتكەنىن ءسوز باسىندا ايتتىق. قازاقستاننىڭ حالىقارالىق رەزەرۆتەرى 2015 جىلى 10،61 پايىزعا، ياعني 91،581 ميلليارد دوللارعا قىسقاردى. 2015 جىلى قازاقستاننىڭ جالپى حالىقارالىق رەزەرۆتەرى بىلتىر 1،08 پايىزعا، ياعني  20،073 ميلليارد دوللارعا دەيىن كەمىگەن.

ال 2016 جىلى ۇلتتىق قورداعى قارجى $102 ميلليونعا ورتايدى.  ءدال سول جىلى ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگى ۇلتتىق قورعا قاتىستى بولجامدارىمەن بولىسكەن. ماسەلەن، 2019 جىلى ۇلتتىق قوردىڭ اكتيۆتەرى $63،4 ميللياردتان  $50،7 ميللياردقا دەيىن قىسقارۋى مۇمكىن ەكەنىن ايتقان.

سونىمەن قاتار، 2016 جىلى ق ر ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگى ۇلتتىق قوردان الىناتىن ترانسفەرتتەر كولەمى ونىڭ كىرىسىنەن ارتىق بولاتىنىن مالىمدەگەن. وسىعان بايلانىستى، 2018 جىلدان باستاپ ۇلتتىق قوردان الىناتىن قاراجات قىسقاراتىنى دا ايتىلعان.

ۇلتتىق بانكتىڭ Qamshy.kz-كە بەرگەن مالىمەتىنە جۇگىنسەك، 2017 جىلى ۇلتتىق قورداعى اقشا $89،3 ميلليارد بولعان.

«2017 جىلعى قىركۇيەكتە ۇلتتىق بانكتىڭ جالپى حالىقارالىق رەزەرۆتەرى 32،2 ملرد. اقش دوللارىن قۇرادى. ۇلتتىق قوردىڭ شەتەل ۆاليۋتاسىنداعى اكتيۆتەرىن (57،1 ملرد. اقش دوللارى) قوسا العاندا، 2017 جىلعى قىركۇيەكتىڭ سوڭىندا ەلدىڭ حالىقارالىق رەزەرۆتەرى تۇتاستاي العاندا 89،3 ملرد. اقش دوللارىن كولەمىن قۇرادى»، - دەپ كورسەتىلگەن ۇلتتىق بانك مالىمەتىندە.

كەيبىر ساراپشىلار سىرتقى قارىزدىڭ كوبەيۋى ۇلتتىق قور قارجىسىنىڭ ازايۋىنا اكەپ سوعادى دەگەن پىكىردە.

- قازاقستان – الەم بويىنشا قارىزى كوپ ەلدىڭ ءبىرى. شەتەلگە قارىزدى قايتاراتىن قاراجات تابىلماسا، بيۋدجەتتەگى قارجى حالىقتى اسىراۋعا جەتپەسە، ۇلتتىق قورعا قول سۇعادى. ال قارىز ۋاقىتىندا قايتارىلماسا، وزگە ەلدەر حالىقارالىق سوتقا شاعىمدانا الادى. ءبىراق قانداي جاعداي بولسا دا، ۇلتتىق قورعا تيىسپەۋ كەرەك، - دەيدى ورازالى سابدەن.

ەكونوميست ۇلتتىق قور قاراجاتىن تولتىرۋ ءۇشىن وفشور تۋرالى زاڭ شىعارىپ، شەتەلدەگى قاراجاتتى قايتارۋ كەرەگىن دە اتاپ ءوتتى.

- مۇناي باعاسى ەندى عانا تۇراقتانىپ، جاعداي ءسال-پال جاقساردى. ءبىراق ەكونوميكالىق ماسەلەلەر شەشىلدى دەۋگە كەلمەيدى. مەملەكەتتىڭ اقشاسىن تريلليونداپ، ميللياردتاپ بانككە سالامىز. وسىنداي ۇلكەن قاتەلىك جاساپ جاتىرمىز. قوردىڭ اقشاسىن جۇمساعانشا، ەلباسى ايتقانداي، شەتەلدەگى اقشانى قايتارۋ كەرەك. پرەزيدەنت ايتتى ەكەن دەپ ەشكىم اقشانى قايتارمايدى. سوندىقتان وفشور تۋرالى زاڭ قابىلداۋ كەرەك تە، شەتەلدەگى اقشانى الىپ كەلۋگە جاعداي جاساۋ قاجەت، - دەيدى ەكونوميست.