مو يان (جۇڭگو)

بەينە اتتىڭ قۇيرىعىنداي قىلمەن بەتىمدى ارى-بەرى سىيپاپ وتكەندەي بولىپ تۇسىمنەن ويانىپ كەتىپتىم. كوز الدىمدا بەينە قالىڭ سوققان قارا داۋالداي ەڭسەلى كولەڭكە كولبەڭ قاعادى. مۇرىنعا ءبىر ءتۇرلى تانىس ءيىس كەلىپ، كوڭىلىمدى تولقىتىپ جىبەردى. كەنەت ۇيقىدان شوشىپ وياندىم، ارتىمداعى وسىزامانعى دۋماندى كورىنىس بىرتە- بىرتە عايىپ ءبولدى، كۇن شۇعىلاسى توگىلىپ، ءوتىز جىلدىڭ الدىنداعى الگى سارعايىپ كەتكەن تامعا شۇعىلاسىن توگىپ تۇر. تامنىڭ ۇستىندەگى قۋراعان شوپتەر گۋ-گۋ ەتىپ، قاۋىرسىندارى كوزدىڭ جاۋىن الاتىن ءبىر اتەش تامنىڭ ۇستىنە شىعىپ الىپ ءوز انىنە باسۋدا. تامنىڭ الدىندا جاپىرايعان ءبيداي سابانى ءۇيىندىسى تۇر، ءبىر توپ مەكيەن شاشىلعان ءشوپتىڭ اراسىنان جەم ىزدەپ ءجۇر. تاعى ءبىر توپ سيىر تامنىڭ الدىنداعى دىڭگەككە بايلاۋلى، ءبارى باسىن سالبىراتىپ،كۇيىس قايتارۋدا،بىلاي قاراعاندا سيىرلار تەرەڭ ويعا شومعان سىڭايلى. قىڭىر-قىيسىق اعاش دىڭگەككە سيىر جۇندەرى ىعى-جىعى جابىسىپ، تام قابىرعاسى سيىر دايراعىنان كورىنبەيدى. سابان ۇيمەگىنىڭ الدىندا وتىرعان مەنىڭ قولىمدى سوزسام-اق الگى تاۋىقتارعا ءتيىپ كەتكەلى، دەنەمدى قوزعاپ قالسام-اق سيىرلارعا سوعىلىپ قالعالى تۇرمىن.تاۋىقتارعا دا،سيىرلارعا دا تىيسپەدىم،باسىمدى كوتەرىپ، سۇيىكتى دوسىما—مىناۋ كومىردەي قارا،كوڭىلى جابىرقاڭقى،جامباسىنا "Z99" دەگەن تاڭبا باسىلعان،قوس جانارىنان ايىرىلعان،ايتۋعا قاراعاندا دالا ءارمياسى قوسىننان شەگىنگەن،ءقازىر كولحوزدا جانىن سالىپ جۇرگەن،قارا كۇشتىڭ يەسى ءارى كونپىستىگىمەن الىس-جاقىنعا تانىلعان جاسامىس قاشىردان كوزىمدى ايىرماي وتىرمىن. 
"قاشىرىم ،سەن ەكەنسىڭ-عوي!"—سابان ۇيمەگىنەن سەكىرىپ تۇرىپ،ونىڭ جۋان موينىنان قۇشاقتاي الدىم،كوڭىلىم كولدەي تولقىپ،جاس مونشاقتارى ونىڭ جىلتىر قارا تەرىسىنەن دومالاپ ءتۇسىپ جاتىر.قاشىر ەكى قۇلاعىن قايشىلاپ،كوپتى كورگەن الپەتپەن:"بۇيتپە،جىگىتىم،بۇيتپە.مەن مۇندايدى ۇناتپايمىن. ءبۇيتۋدىڭ قاجەتى جوق. اسىقپاي وتىرىپ،مەنىڭ حيكايامدى تىڭدا."—دەپ موينىن تولعاپ قويدى. ءتانىم بەينە قاۋىرسىنشا جەر بەتىنەن كوتەرىلىپ، سابان ۇيمەگىنىڭ قاسىنا بارىپ قوندى،قولىمدى سوزسام-اق الگى اتەشتەرگە تيگەلى،دەنەمدى قوزعاپ قالسام-اق سيىرلارعا سوعىلىپ قالعالى تۇر. 
وتىز نەشە جىل كورمەگەن وسى كونە دوسىما باجايلاي قارادىم. ول ءالى دە سول بۇرىنعى كەيپىندە ەكەن: اناۋ اباجاداي باسى،ۇلى دەنەسى،سۇيرىكتەي ءتورت اياعى،كوكشىل تۇياقتارى،ۇيپا-تۇيپاسى شىققان قۇيرىعى،تارىس جۇمىلعان ،نە سەپەپتەن ەكەنى سۋ قاراڭعى بولعان قوس جانارى ءبارى دە سول بۇرىنعىسىنشا ەكەن. ءسويتىپ،كوپتەگەن كورىنىستەر كوز الدىمنان ءوتىپ جاتتى. 
بۇرىن تالاي رەت ونىڭ قۇيرىق قىلىنان سۋىرىپ الىپ ارحۋدىڭ(قىتايى قوبىز) ىشەگىنە ىستەتكەندە دە، ول بەينە سوققان تامداي قىبىر ەتپەي تۇراتىن. تالاي رەت ونىڭ تاقتايداي ارقاسىنا ءمىنىپ الىپ كىشكەنە سۋرەتتى كىتاپشالاردى كورگەنىمدە ول بەينە جاعادا قايراڭداپ قالعان كەمەدەي قىبىر ەتپەيتىن. قانشاما رەت كورشى اۋىلدىڭ قارا سيراقتارىنا ونىمەن ماقتاناتىنمىن، ونىڭ داڭقتى تاريحىن قيادان قيىستىرىپ، اسكەري پولك كومانديرىن مىنگىزىپ الىپ اتويلاپ الدا جۇرەتىن،سوعىستا كەسەك-كەسەك ەڭبەك سىڭىرگەن –دەيتىنمىن، سوندا ول بەينە تاستاي سۋىق تەمىردەي بولىپ قىڭىق ەتىپ دىبىس شىعارمايتىن. اۋىلداعى ۇلكەندەردەن ونىڭ وتكەن كۇندەرىن اسىرەسە ونىڭ قالاي سۋ قاراڭعى بولعانىن بىلگىم كەلىپ قانشا رەت سۇرادىم دەشى، ءبىراق بۇعان ەشكىم ءلام دەمەدى. قانشاما رەت ونىڭ ۇزىن موينىنان سيپاپ ءتۇرىپ: سۇيىكتى قاشىرىم،كوزدەرىڭ قالايشا كورمەي قالعان ؟ زەڭبىرەك وعىنىڭ جارقىشاعى زاقىم ەتتى مە؟ الدە قىزىلكوز اۋرۋى قۇرتتى ما؟جوق،قۇزعىن كەلىپ شوقىپ كەتتى مە؟-دەپ سۇرايتىنمىن-- مەنىڭ سان رەتكى سۇراعىما توزىمدىلىك تانىتقان ول بۇعان قىڭق ەتپەيتىن. 
"قازىر ساعان جاۋابىن ايتامىن"—دەدى قاشىر. ول سويلەگەندە،جۇپ-جۇمساق ەرىندەرى ەبدەيسىز قوزعالىپ،جۇگەرى سابانىنا مۇقالعان قارداي اپپاق تىستەرى اندا-ساندا جىلت-جىلت ەتەدى. ونىڭ داۋىسى تىم جابىرقاۋ،بەينە قىڭىر-قيسىق ۇزىن قۇبىردىڭ ىشىنەن شىققان سىياقتى. مۇنداي داۋىس مەنى وزىنە باۋراپ ەلىتىپ،قايران قالدىرىپ،ءتاڭىردىڭ ءۇنىن ءوز قۇلاعىمەن ەستىگەندەي بولىپ،ونىڭ حيكاياتىن قۇلاق قويىپ تىڭداماۋعا امالسىز قالدىم. 
قاشىر بىلاي دەدى:"جاپوندا كوز جايىندا مىناداي ءبىر ايگىلى اڭگىمە بار. سازشى قىز ءچۇن چىننىڭ وڭ-الپەتى باسقالار جاعىنان ويراندالىپ كوزى سوقىر بولعان سوڭ،ونىڭ شاكىرتى ءارى عاشىعى زۋو جۋ ءوز كوزىن ءوزى شۇقىپ سوقىر ەتەدى. تاعى ءبىر ەسكى اڭگىمە دە بار،وحابىس ءوزىنىڭ اكەسىن ولتىرىپ شەشەسىن العانىن بىلگەن سوڭ،بۇعان قاتتى وكىنىپ،ءوز كوزىن ءوزى جازىم ەتەدى.سەندەردىڭ قىستاقتارىڭداعى ما ۋىنساي دا جاڭا تۇسكەن كەلىنشەگىن قىيا ءالماي،اسكەرگە بارۋدان قاشقالاقتاپ كوزىنە اك سۋىن تامىزىپ قوس جانارىن جازىم ەتەدى.ءبۇل دۇنيەدە ءبىر تۇردەگى سوقىر بار ەكەنىن،ءقۇتىلۋ،يەلەپ الۋ،سۇلۋلىق جانە جازالاۋ ءۇشىن ءوز ەركىمەن كوزىن جازىم ەتەتىنىن تۇسىندىرەدى.ارينە،سەنىڭ بىلگىڭ كەلەتىنى مەنىڭ كوزىمنىڭ قالايشا سۋ قاراڭعى بولعاندىعى...." قاشىر ويعا باتىپ قالدى،بۇل ونىڭ حيساپسىز ازاپتى وتكەندەرىن ەسىنە ءتۇسىردى. 
قاشىر بىلاي دەدى:"نەشە ون جىلدىڭ اللىندا، مەن شىنىندا ءبىر اسكەري جىلقى ەدىم، جانباسىما تۇسكەن تاڭبا مۇنىڭ ايقىن دالەلى. يەم كەلىستى كوماندير بولاتىن،ول ەلدەن ەرەك ءوڭدى بولۋمەن قويماي،سەگىز قىرلى،ءبىر سىرلى ەدى. ونى ەجەلدەن بيە عاشىعىمداي ۇناتاتىنمىن. ءبىر كۇنى،وپا-دالابىنىڭ يسى مۇرىندى جاراتىن ءبىر سىلقىمدى ماعان مىنگىزدى. مەن بۇعان ىشتەي بۇلقان-تالقان بولىپ،ويىم ونعا ءبولىنىپ،ورمان اراسىنان كەسىپ وتكەنىمدە اعاشقا سوعىلىپ،الگى ايەلدى جىعىپ الدىم. كوماندير قامشىمەن وسىپ تۇرىپ مەنى: "قۋ سوقىر جىلقى" دەپ لاعناتتادى، سودان تارتىپ،كوزىمدى ەندىگارى اشپاۋعا بەكىدىم...." 
"ءاسىلى سەن جالعاننان سوقىر بوپ العان ەكەنسىڭ-عوي!"—دەدىم مەن سابان ۇيمەگىنىڭ الدىنان ۇشىپ تۇرىپ. 
"جوعا،سوقىرمىن...."وسىنى ايتىپ قاشىر،بۇرىلىپ شەتسىز دە شەكسىز قاراڭعى جولعا قاراي ەش قايرىلماستان ءجۇرىپ كەتتى.

اۋدارعان: 
اكىمجان سابىربەك ۇلى