«بءوتەن كىسى قازاققا ەشقايدان ەشتەڭە جاقسىلىق ءاكەپ بەرمەيدى» دەگەن ەدى ءاليحان اتامىز. ال، ءبىز بولساق اناۋ بىزگە جىلى سءوز ايتتى ەكەن دەپ، كءۇلە قارادى ەكەن دەپ مءاز بولامىز. سونى جارىسا جازىپ، اتويلايمىز. كءوپ دءۇنيەنى جەڭىل-جەلپى قابىلداۋعا ءۇيرەنىپ العانبىز. سول سەبەپتەن دە قازاققا قازاقتىڭ جانى اشىمايتىنداي جاعدايعا كەلە جاتىرمىز. نەلىكتەن وسىلاي بولىپ جاتقانى زيالى قاۋىمعا جۇمباق دءۇنيە ەمەس قوي.
اينالامىزعا ءبىر ساتكە بولسىن، سانالى ويمەن جانە شىنايى كوزبەن قاراۋدى ۇمىتپاۋ كەرەكپىز. راسىمەن دە، بولاشاقتىڭ قامىن جەپ، ەل تاعدىرىنا شىنايى الاڭدايتىن كۇن تۋدى. قاي ەلدەن الدا بولساق تا، قاي بايگەدەن باس جۇلدە الىپ، وزگەنى تاڭداندىرىپ جاتساق تا ەشقايسىسى ءبىزدىڭ ەرتەڭگى تاڭىمىزعا شىنايى كەپىلدىك بەرە المايدى. بولاشاقتىڭ ۇلى كەرۋەنى نامىسى وت شارپىعان جىگەرلى ەلدىڭ اسقاق رۋحىمەن جالعاسىن تابادى. قازىرگى قوعام ءوز بويىنداعى وسىنداي قۇندىلىقتاردى جوعالتىپ الدى. ەلىكتەۋشىلىكتىڭ ارقاسىندا، جات مادەنيەتتىڭ جەتەگىنە ەرىپ كەتكەن حالقىمىزدىڭ ساناسىن ۋلاپ جاتقان جات دۇنيەلەردىڭ بولاشاعىمىز ءۇشىن قانشالىقتى ءقاۋىپتى ەكەنىن تۇسىنە الماي كەلەمىز. كۇن سايىن جاڭا ءبىر جاعا ۇستار جاعدايلار ورىن الىپ جاتىر. ءبىراق، بۇلارمەن كۇرەسۋدىڭ ورنىنا، كەرىسىنشە، ءبىر-بىرىمىزدىڭ بويىمىزدان كەمشىلىك ىزدەپ، ءوز-وزىمىزدى تەرەڭگە تارتىپ بارامىز. كوگىلدىر جاشىكتىڭ اجىراماس بولىگى بولىپ كەتكەن ازاماتتارىمىزدىڭ دا قاتارى ارتىپ كەلەدى. سول جاشىكتەن كۇنى بويى كورەتىنىمىز شەتەلدىڭ ءتۇرلى سەريالدارى. وسىدان الىپ جاتقان ۇلگى-ونەگەمىزدىڭ ءوزى كوپ دۇنيەنىڭ قاسيەتىن جوعالتىپ جاتىر. وسىلاي تىزە بەرسەڭ ءتۇرلى جاعدايلاردىڭ بارلىعى دا ءبىزدى ۇلكەن ءبىر اداسۋشىلىققا الىپ بارا جاتقانىن بايقايمىز.
اقيقاتىنا كەلسەك، الىپ جاتقان باس بايگەلەرىمىز، وتكىزىپ جاتقان ءدۇبىرلى دودالارىمىزدىڭ بارلىعى دەرلىك قازىرگى جانە وتكەن تاريحتىڭ ەنشىسىندە قالاتىن دۇنيە ەكەنىن ۇمىتپاعانىمىز ابزال. ال ەل بويىنداعى ءور مىنەز بەن مۇقالماس جىگەر – بولاشاقتىڭ دارا جولىن سالىپ مەن ىرگەسىن قالار باستى قارۋىمىز. الەمدى تاڭداندىرعىمىز كەلسە، قازاقتىڭ قازاقىلىعىنا جات دۇنيەلەرگە بارىپ نەمەسە وزگە جۇرتتىڭ تاڭسىعىنا ەلىكتەمەستەن، ىرگەسى بەرىك بىرلىگىمىزبەن، اسقاق ارماندارىمىز بەن جالىندى دا جىگەرلى رۋحىمىزبەن مويىنداتا الامىز. وعان دالەل رەتىندە، سارىارقانىڭ بويىنا تۇنعان سازدى اۋەندى الەم جۇرتشىلىعىنا جەتكىزىپ، تامساندىرىپ جۇرگەن - ديماش قۇدايبەرگەن. قازاقتىڭ اتىن پاش ەتىپ، تالاي ازاماتتاردى سەلت ەتكىزگەن سەرى جىگىتتىڭ بار بولمىسى حالقىنىڭ شىن ريزاشىلىعىنىڭ ارقاسىندا بيىككە كوتەرىلۋىندە.
ءومىر بايگەسىندە قازاق اتتى الپاۋىت ەلدىڭ اسقاق ايبىنىن تانىتۋعا بار كۇشىمىزدى جۇمساساق، ۇلتتىق تاربيەنىڭ شىن قۇنىن باعالاي الاتىن بولامىز. ءمىرجاقىپ دۋلاتوۆ: « ...بۇگىنگى قازاق ەلى ەكى جولدىڭ تاراۋىندا تۇر. بىرەۋى –قۇلدىق جولى، ەكىنشىسى – جۇرتتىق جولى». ءيا، ءبىز جۇرتتىق جولدىڭ كوشىنە بەت الىپ، كەرۋەنىمىزدى ۇلى مۇراتقا جالعادىق. دەگەنمەن ءدال قازىرگى ساتتە كوپ ىس-ارەكەتىمىز تەك ءسوز جۇزىندە عانا شىنايى بولىپ بارا جاتىر جانە ءسوز جۇزىندە عانا قيالداعىداي ءومىر ءسۇرىپ جاتقاندايمىز. جۇرتتىق جولدىڭ قانداي بولاتىنىن ءالى دە بولسىن تۇسىنبەگەندەيمىز. ول دەگەنىمىز – انا ءتىلىڭدى شەتكە ىسىرىپ، وزگە تىلدە سويلەگەندى ماقتان كورۋ ەمەس، ءوز ءداستۇرىمىزدىڭ ءقادىرىن تۇسىنبەي جاتىپ، جات ەلدىڭ مادەنيەتىنە قىزىعۋ ەمەس. جاس ءسابيدى كوزىن اشقان ساتتەن-اق بەسىك جىرىنىڭ ادەمى اۋەنىمەن ءوسىرۋ، اجەنىڭ ەرتەگىسىمەن تاربيەلەۋ. وسىلاي قاتارىن تىزە بەرسەڭ ءوزىمىزدىڭ قولىمىزدان جاسالىپ جاتقان تالاي قاتەلىكتەردىڭ بارلىعى دا قۇلدىق جولعا قاراي سۇيرەپ بارا جاتقانىن بايقايمىز.
بوس قيالعا جانە قۇر ارمانعا شىنىمەن دە، بەرىلىپ كەتپەسەك بولعانى. ءتۇبى نە بولار انىق ەمەس...
وسى ۋاقىتقا دەيىن اتا-بابامىز ءقادىرىن جەتە ءتۇسىنىپ، بىزگە امانات ەتكەن رۋحاني بايلىقتارىمىز قازاق ەلىنە تاۋەلسىزدىكتى تارتۋ ەتتى. ءتىلىمىزدىڭ ناركەسكەندەي وتكىرلىگىنىڭ ارقاسىندا، رۋحىمىزدى وياتا الدىق. ءداستۇرىمىزدىڭ اسقاقتىعىنىڭ ارقاسىندا التى الاشتىڭ ورتاق ارمانىن توعىستىرا الدىق. قانداي جاعداي بولماسىن ۇلى كوشىمىزدىڭ ۇلى مۇراتتارىنىڭ ۇشقىنىن ءوشىرىپ الماۋ كەرەكپىز. اتا-بابامىزدىڭ الدىندا ماڭگى بورىشتارمىز جانە اۋىر اماناتتى ارقالاپ ءجۇرمىز. اماناتقا قيانات جاساۋعا استە بولمايدى.
كۇندەلىكتى جاڭالىقتاردان ادام سەنگىسىز جاعدايلارعا كۇا بولۋدامىز. ءتىپتى، سول جاعدايلارعا ەتىمىز ۇيرەنىپ كەتكەندەي اسا تاڭدانىس بىلدىرمەي-اق قابىلدايتىن بولدىق. تامشى تاما-تاما تەڭىز بولادى. ال، ەندى قوعامداعى سول جاعدايلاردىڭ كوبى دەرلىك ۇساق جانە ەلەۋسىز جاعداي كورىنگەنىمەن ءتۇپتىڭ تۇبىندە ۇلكەن ءبىر رۋحاني قۇلدىراۋعا الىپ بارماسىنا كىم كەپىل؟
قازاققا قازاقتىڭ جانى اشىماسا، قازاقتىڭ قامىن قازاق جەمەسە وزگەدەن كۇتكەن جاقسىلىعىمىز وزىمىزگە قايتا اينالىپ كەلىپ ۇلكەن سوققى بولىپ تيەر. «جات جۇرتتىق ەشقاشان دا جارىتقان دا، جەرسىنگەن دە ەمەس، بۇگىن بالىن بەرسە، ەرتەڭ ۋىن ۇسىنادى، ءتۇبى تىنىش بولعاي» دەگەن ءسوزدى ورالحان بوكەيدىڭ «اتاۋ-كەرە» رومانىنان وقىعان ەم. قازىرگى قوعامدا ورىن الىپ جاتقان ءتۇرلى جاعدايلاردىڭ باسىم كوپشىلىگى ەل بولاشاعى ءۇشىن اسا ماڭىزدى. سوندىقتان دا ءاربىر قادامىمىز بەن ىس-ارەكەتىمىزگە ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىك تانىتايىق.
تىلەگەن كءوگەرشىن
سۋلەيمەن دەميرەل ۋنۆەرسيتەتى
