«ولەڭگە اركىمنىڭ-اق بار تالاسى،
سوندا دا سولاردىڭ بار تاڭداماسى.
ءىشى التىن، سىرتى-كۇمىس ءسوز جاقسىسىن
قازاقتىڭ كەلىستىرەر قاي بالاسى» - دەپ اباي اتامىز جىرلاعانداي، ولەڭمەن وزگەشەلەنۋ قيىن. تالاسقانمەن، توپتى جارىپ، تاڭعالدىرۋ تاعى بار...
ول كىسى - تالايدىڭ ءبىرى ەمەس، تاڭداماسى. ونىڭ ولەڭدەرىنىڭ بوياۋى بولەك. وقىرماندارى ءمۇقاعاليدىڭ جالعاسى سانايدى. سول ءۇشىن دە ءار جىرىن جاتتاپ وقيدى. عالامتورمەن عالامدى الماسا دا، پوەزيا جاناشىرلارىنىڭ جۇرەگىن الدى. ءبىزدىڭ ايتىپ وتىرعانىمىز – ولەڭىمەن ومىرگە قۇشتار قىلىپ، جىرىلارىمەن جىگەر سىيلاپ جۇرگەن بەك جىلقىبايەۆ اعامىز.
ەسىمىڭىزدىڭ ەرەكشەلىگىنە توقتالساڭىز؟
ەسىمىمدى اكەم مەن اعام قويعان. اكەمنىڭ ەسىمى – نۇربەك، اعامنىڭ ەسىمى – بەكزات. اكەمنىڭ «نۇر»-ىن، اعامنىڭ «زات»-ىن الىپ تاستاپتى. ەكەۋى دە بۇل ومىردەن ءوتىپ كەتتى.
اقىندىق ونەرىڭىزدىڭ ورنەگى وزگەشە...وقىرماندارىڭىز مۇقاعالي اتامىزدىڭ جالعاسىنا سانايدى. ءسوز زەرگەرى يسا بايزاقوۆ اتامىزعا اقىندىق ونەر ۇيقىداعى كەزىندە قونعان دەگەن دەرەكتەر ايتىلادى. ءسىز اقىندىققا قالاي كەلدىڭىز؟
جىلقىبايدىڭ جۇرەگى...
ەسىمدە ءالى،
قاراسازداعى ديىرمەن.
سۋ سوققان بارلىق تاستاردى ۇرشىق ۇيىرگەن.
ەسىمدە ءبارى...
جىلقىباي قارتتىڭ ءۇيى دە،
ءوزى دە، ديىرمەنى دە،
اپپاق توزاڭعا كيىنگەن.
ساقالى دا اپپاق،
مۇرتى دا اپپاق،
ءبارى اپپاق،
مەكتەپتەن شىعىپ، جىڭىشكە سۋدان ءارى اتتاپ،
جىلقىباي قارتقا كەتەتىن ەدى جەتىمدەر
وزەگى تالىپ،
اش لاقتارداي جالاقتاپ.
ورتان جىلىكتەي،
تەمەكىسىن قارت ورايتىن،
ورايتىن-داعى، بىر-بىرلەپ ءبىزدى سانايتىن،
سانايتىن-داعى، قوينىنان الىپ كۇلشەسىن
تەپە-تەڭ ءبولىپ،
كۇرسىنىپ، ۇزاق قارايتىن.
...سۋ ديىرمەندى،
اكەتكەن مۇنان كىم ەدىڭ؟
اۋىلعا بارسام، اينالىپ ورنىن جۇرەمىن، جۇرەمىن.
قايتەيىن ەندى،
وسىندا ماڭگى ساقتاسا،
ارتىندا قالعان جىلقىباي قارتتىڭ جۇرەگى... (س) مۇقاعالي ماقاتايەۆ
مۇقاعالي ماقاتايەۆتىڭ اتاما ارناعان ولەڭى. نەگىزى اقيىق اقىن م.ماقاتايەۆ تا اتام، ەلىمىز ءبىر. جالعاسىمىن دەيتىندەي كەرەمەت دۇنيە ءالى جازبادىم. ءوزىمدى اقىنمىن دەپ سانامايمىن. «اقىن» دەگەن اتتى حالىق بەرەدى. مەن سياقتى بىر-ەكى ولەڭ جازىپ شىققاندار ءوزىن اقىنمىن
دەپ ايتۋعا قاقىسى جوق.
شىعارماشىلىعىڭىزدىڭ شىڭى دەپ باعا بەرەتىن تۋىندىڭىز؟
ۇرا بەرسەڭ،
ۇلىڭ سەنىڭ – جاسقانادى،
جاسقانشاقتى – باسىنادى باسقالارى.
قول كوتەرمەي – تاربيەلەسەڭ اقىل ايتىپ،
اقىلىمەن، ەرتەڭ ەلدى – باسقارادى.
الا ءبىلسىن، ومىرىنەن بار تىنىستى،
ۇيرەتە ءتۇس:
سابىر، شىدام، تالپىنىستى.
ەڭ باستىسى – يمانىنا كوڭىل بولگىن،
ءوسسىن دەسەڭ، ءوز ۇرپاعىڭ جارقىن، كۇشتى...
ەڭبەگىمەن، ءجۇرسىن ۇلىڭ باعا الىپ،
اقىل-ويمەن، وزگەلەردەن دارالانىپ.
كوتەرىلسە وزىندەيدى باعالايدى،
وتىرمايدى: پارا بەرىپ، پارا الىپ...
ءيا، ءوزىم شىعارعان وسى ولەڭىمنىڭ استى-ۇستىنە باۋىرجان مومىش ۇلى جازعان دەپ قويىپتى. شىعارماشىلىق شىڭىم دەي المايمىن، ءبىراق قۋاندىم. ءبىر شەتىنەن ۇيالدىم. جاستارىمىز كىتاپتاردىڭ بەتتەرىن اشپايدى، باۋىرجان مومىش ۇلى اتامىزدىڭ ومىرىمەن، شىعارماشىلىعىمەن تانىس ەمەس. وقىمايدى، قىزىقپايدى.
«ءبىلىم وقۋمەن كەلگەنمەن، دانالىق تاجىربيەمەن كەلەدى». ال تاجىربيەنىڭ ەڭ ۇلكەنى - تاياق جەۋ دەيدى. ومىردەن تاياق جەگەن كەزدەرىڭىز..؟
كوپ قوي، ەڭ وكىنىشتىسى سول: تاياق جەگەن سوڭ بارىپ باسىمىزعا جەتەدى.
اقىندىق شىعارماشىلىعىڭىزدا جەتكەن جەتىستىگىڭىز. ولەڭىڭىزدىڭ سىزگە بەرگەن قانداي جەمىسى بولدى؟
ايتىسكەر ەمەسپىن، اناعان-مىناعان ماقتاۋ، ارناۋ ارناماعان ەكەنمىن، جاعىمپازداناتىن ادام ەمەسپىن. جەتىستىگىم جوق، جەمىس ءۇشىن جازبايمىن.
ءقازىر قانداي سالادا جۇمىس اتقاراسىز. بولاشاقتا ءسىزدى قاي سالادان كورە الامىز؟
قازىرگى جۇمىسىمنىڭ دا ولەڭگە تۇك تە قاتىسى جوق. بولاشاعىمدى ءبىر اللا بىلەدى.
جىرلارىڭىزبەن وقىرمانعا نە ايتاسىز؟
موتيۆاسيا بەرگىم كەلەدى.
«كوڭىلىنە قىراۋ قاتىپ، ەرىمەگەن،
وۋۋ، بالاقاي،
كەل ويناشى مەنىمەنەن.
تاپسىرمامدى ورىنداساڭ ويىنداعى،
ءتىنىشۇيىڭ كۇتىپ تۇر سەنى دەگەن.
وۋۋ، بالاقاي،
كەل ويناشى، مەنىمەنەن»- دەپ جىرلاعان ەكەنسىز. بالالىق شاعىڭىزدىڭ بال كۇندەرىنە شولۋ جاساپ، ادەمى ەستەلىكتەرىڭىزدى ەسكە الىپ بىزبەن بولىسسەڭىز؟
بالالىق شاعىم ەل قاتارلى وتە قىزىقتى ءوتتى. قازىرگى زاماننىڭ بالالارىنا قاراعاندا ءبىزدىڭ بالالىق شاعىمىز ەرەكشە. تاڭ اتقاننان كەش باتقانعا دەيىن ويىن. كوشەدەن ۇيگە كىرمەيتىنبىز. ال، ءقازىر كەرىسىنشە ۇيدەن كوشەگە شىقپايدى. سول ءۇشىن ءىشىم اشيدى.
اقىننىڭ قارۋى – ولەڭى. ومىرلىك ولشەمى بار ولەڭ جازۋ ءۇشىن شابىتتى نەدەن الاسىز؟ ءار تۋىندىڭىزدىڭ تاعدىرلى تاريحى بار ما؟
شابىت ءوزى كەلەدى. ولەڭدەردى كەيدە ءوزىمدى جۇباتۋ ءۇشىن جازامىن. كەيدە وقىرماننىڭ سۇرانىسى بويىنشا.
نەگىزى موتيۆاسياعا كوپ كوڭىل بولەمىن.
ولەڭدەرىڭىزدىڭ ورنەگىن ءسۇيىپ، ومىرلەرىنە ازىق قىلىپ جۇرگەن وقىرماندارىڭىزعا ايتار جىلى لەبىزىڭىز؟
ءار ادامنىڭ تاعدىرى، ومىرگە دەگەن كوزقاراسى ءارتۇرلى. ينتەرنەتتە وسكەن بالا مەن ۇيدە وسكەن بالانىڭ دا ويى ەكىتۇرلى بولادى. ولەڭدى اركىم وزىنشە قابىلداپ، وزىنە كەرەگىن الادى. وقىرماندارىما تەك ساتتىلىك تىلەيمىن. ەشقاشان قيىندىققا مويىماي، سىندارعا سىنباي، سابىرلى جۇرسە ەكەن دەيمىن. ماعان كوپ ادام حابارلاسادى، ءوزىنىڭ جاعدايىن، تۇرمىس-تىرشىلىگىن ايتادى. مەن شىعارعا جول كورسەتپەسەم دە سابىرعا شاقىرامىن. راقمەت سىزدەرگە، وقىرماندارىم.
سۇقباتتاسقانىڭىز ءۇشىن راقمەت! ويلى ولەڭدەرىڭىز وقىرماندارىڭىزدىڭ جۇرەگىنەن ورىن الا بەرسىن!
Cۇحباتتاسقان: نارگيز ەرەس
