«…مەيرامبەكتە سوقىر ۇپاي جوق  …

… ازىرشە ەكى پالۋاندا دا سوقىر ۇپاي جوق …

… ازىرگە سوقىر ۇپاي دا العان جوق …

… گرۋزين پالۋانىندا سوقىر ۇپاي جوق…».

بۇلار – «قازاقستان بارىسىنىڭ» تۇراقتى تەلەجۇرگىزۋشىسى ەسەي جەڭىس ۇلىنىڭ جاڭا، اۆتورلىق قولدانىسى. «رۋسلان بولسا ءالى دە سوقىر ۇپاي جوق، … ال ايبولدا ءالى سوقىر ۇپاي جوق» دەيدى ەسەي. ال وزىندە سوقىر ۇپاي ءالى بار، قالاتىن ەمەس. ول مۇنى 2014-جىلدان بەرى ايتىپ كەلەدى. ءارى بۇل «ءدال ءقازىر جەڭىلسە، سوقىر ۇپاي دا بۇيىرمايدى، الماتىعا» [1] دەلىنىپ، سپروتتىڭ باسقا سالاسىنا دا اۋىسا باستادى.

سونداي-اق ەسەي ايتىسىنداعى سوقىرلىق ۇپاي-مەن عانا شەكتەلىپ قالماي،

«…شاشباتىر قاسباتىر ءبىزدىڭ پالۋانعا سوقىر مۇمكىندىك بەرەتىن ەمەس  …

… قاراعاندىلىق پالۋانعا سوقىر مۇمكىندىك بەرگەن جوق …

… بەيبىت جۇمانازارعا سوقىر مۇمكىندىك قالدىرمادى …

… قازاقستان 1-اينالىمدا پولياكتارعا سوقىر مۇمكىندىك بەرگەن جوق …

… ال ابايعا سوقىر مۇمكىندىك بەرىلسە…»

بولىپ، مۇمكىندىك-كە دە جالعانىپ، بۇل دا سوقىرلانىپ ءبىتتى دەسەك بولادى.

ءسىرا، قازاق تىيىندى ءپىشىنى بۇزىلىپ، كەي جەرى كوشىپ، سىرى كەتىپ، جازۋى ءوشىپ، كومەسكىلەنىپ قالۋى، وقىلمايتىن جاعدايعا جەتۋى جانە سارعايىپ-كوگەرگەن، شەل باسىپ بۇلىڭعىرلانعان كوزگە ۇقساستىعى سەبەپتى سوقىر سوزىمەن سىيپاتتاعان. ياعني سوقىر تىيىن دەپ ادەتتە، توزعان، مۇقالعان، مايىسقان، ارزان قۇيمادان جاسالۋى سەبەپتى تات باسىپ، كوگەرىپ كەتكەن جانە ۇساق سارى تىيىن تۇرلەرىن ايتامىز. الايدا سولاي ەكەن جانە ءسوز ماعىناسىن اۋىستىرىپ قولدانۋعا بولادى ەكەن دەپ بار نارسەنى، اسىرەسە كوزبەن كورىلىپ، قولمەن ۇستالمايتىن دەرەكسىز، تەك وي جۇزىندە بار تۇسىنىكتى دە سوقىر دەپ انىقتاۋ ءارى مۇنداي كۇماندى ءسوزدى كوپتىڭ قۇلاعىنا ءسىڭىرۋ دۇرىس بولماسا كەرەك.

ءبىر قايعىنى ويلاساڭ، ءجۇز قايعىنى قوزعايدى. ايتالىق، وسى سوقىر ۇپاي، سوقىر مۇمكىندىكء-تىڭ تۋۋىنا نەگىز بولعان سوقىر تىيىن-نىڭ ءوزى قايدا، قازاق تىلىندە بار ما دەيتىن سۇراققا ماحامبەتشە، دىلدە بار دا، تىلدە جوق دەپ جاۋاپ بەرۋگە بولادى. ولاي دەيتىنىمىز – سويلەۋ تىلىمىزدە، ءسىرا، العاشقى تەڭگە سوعىلعان زاماننان بار بۇل تىركەسكە كۇنى كەشە عانا جارىق كورگەن قازاق ادەبي ءتىلىنىڭ 15 تومدىق سوزدىگىنەن ورىن تيمەگەن سىڭايلى. سونداي-اق بۇل سوزدىكتە وسى سوقىر مەن تىيىن-عا قاتىستى كورشىڭ سوقىر بولسا ءبىر كوزىڭدى قىسىپ وتىر، شىن جىلاسا سوقىر كوزدەن جاس شىعادى، تىيىنعا ءتىسىن سىندىرۋ، تىيىن تۇرۋ، تىيىن ساناپ وتىرۋ دەگەن تىركەستەر دە جوق بولىپ شىقتى.

ەسەسىنە بۇلاردان الدەقايدا ماڭىزسىز، تۇراقتى تىركەسكە دەۋگە دە كەلمەيتىن كوك تەڭگەدەي – كوك تيىن بولمادى – كوك تيىن بەدەلى بولمادى – سوقىر تيىن سۇرامادى – سوقىر تيىنعا كەرەگى جوق (تۇرمايدى) جانە سوقىر تيىن بەرمەدى دەگەن تىركەس ەكى رەت بەرىلىپ، بۇلار تەڭگە ءتارىزدى – مۇلدە اقشاسى بولمادى – ءقادىرى بولمادى – ەشتەڭە سۇرامادى – تۇككە جارامايدى جانە  تۇك بەرمەدى دەپ، قىيىننان قىيىستىرىلا ءتۇسىندىرىلىپ-باعىپتى.

ال سوقىر كورگەنىنەن جازبايدى دەيتىن وتە كەڭ قولدانىستى تىركەسكە ەڭ بولماسا ءبىر مىسال تابىلماپتى. ءسىرا، وسى بەرىلگەندەرىنىڭ وزىندە ءوزارا ماعىنالاس سوقىر تىيىن، كوك تىيىن-نىڭ جوعارىدا كەلتىرىلگەن ءمانى اشىلعان، ايتىلعان بولسا، سوقىر ۇپاي، سوقىر مۇمكىندىك-تەردىڭ الدى-الىنار ما ەدى؟! وكىنىشكە وراي،  ونداي مالىمەت جوق، بەرىلمەگەن، تانىلماعان ەكەن.

ءسىرا، مۇناي، الماس، التىن جەردىڭ بايلىعى بولسا، ءسوز – ەلدىڭ، ءتىلدىڭ بايلىعى. سول ءتىل سويلەرمەنىنىڭ وي، سەزىم بايلىعى. مۇناي مەن التىن جەردەن قازىلىپ الىنىپ، وڭدەلىپ، كوپتىڭ قاجەتىنە جاراتىلۋى كەرەك. ءدال سولاي، ءسوز دە، تىلدەگى ءاربىر جاڭا ءسوز، جاسالعان ءسوز اۋزىدا، ايتىلعان كۇيىندە، جەرىندە، دالادا قالىپ قويماي، حاتقا ءتۇسۋى، تىركەلۋى، ءتۇسىندىرىلۋى، ءسويتىپ ولار دا ەل يگىلىگىنە اينالۋى كەرەك.

اۆتورى: ىسپانديار اقاي ۇلى

دەرەككوز: turki.kz