قىتايدا سمارتفون پايدالانۋشىلاردىڭ سانىنا امەريكا، برازيليا جانە يندونەزيانىڭ حالقىن قوسا ەسەپتەسەڭىز دە جەتپەيدى دەپ جازادى 24.kz.

سوڭعى جىلدارى ينتەرنەتكە تاۋەلدى ادامدار سانى كوبەيىپ كەتكەن. اسىرەسە كيبەركەڭىستىكتەگى ءجاسوسپىرىم قۇقىعىن قالاي قورعاۋعا بولادى. ءقازىر جۇڭگو ۇكىمەتى وسى ماسەلەمەن باس قاتىرۋدا.

قاراپايىم قالتافونىمىزدىڭ سمارتفونعا اينالىپ، تەك بايلانىس ەمەس، اقپارات، الۋ، كىتاپ وقۋ، ويىن-ساۋىق، ءتىپتى قارجىلىق وپەراسيالاردى ورىندايتىن قۇدىرەتتى قۇرىلعى بولىپ شىعا كەلدى. وسىلايشا ادامزات بالاسى سمارتفوندارىنا شۇقشيىپ، تەلەفون الدىندا تاۋەلدى بولدى. ءقازىر قايدا بارساڭىز دا باستارى سالبىراعان جۇرتتى كورەسىز.

تەلەفونعا تەلمىرىپ، اينالاسىن تەگىس ۇمىتىپ كەتەتىندەر كوپ ءقازىر. مىناۋ سونىڭ ءبىر مىسالى. ەكى كامازدىڭ ورتاسىندا قالعان قىتايلىق قىزدىڭ قايعىلى ءولىمى – گۋاندۋن پروۆينسياسىندا بولعان جاعداي. ءقازىر قىتايدا ينتەرنەت قولدانۋشىلار سانى 710 ميلليوننان اسادى. ونىڭ 170 ميلليونى كامەلەتتىك جاسقا تولماعان. بەيجىڭ بيلىگى بالالاردىڭ ينتەرنەتكە بايلانىپ قالۋ ماسەلەسىمەن كۇرەستى ەرتەرەك باستادى. 2008 جىلى ينتەرنەت تاۋەلدىلىكتى پسيحيكالىق اۋىتقۋ رەتىندە تانىپ، ارنايى قۇجات تا بەكىتتى. وسىلايشا ەلدە ءتۇرلى ەمدەۋ شارالارىن جۇرگىزەتىن ارنايى لاگەرلەر پايدا بولدى. وعان نەگىزىنەن شاراسى قالماعان اتا-انالار حابارلاسادى. مىناۋ سونداي تۇزەۋ ورىندارىنان تۇسىرىلگەن دەرەكتى فيلمنەن ءۇزىندى.

تەمىردەي ءتارتىپ پەن قارا جۇمىس. قىتايدا ينتەرنەت قۇمارلىقتى وسىلاي باسادى. ءتىپتى ەلەكتركونۆۋلسيۆتىك تەراپيا، تومەن جيىلىك يمپۋلسپەن ەمدەۋ، ياعني توقپەن سوقتىرۋ تاسىلدەرىن قولدانادى. جاسوسپىرىمدەر مۇنداي ساۋىقتىرۋدان جاندارى قينالاتىنىن ايتىپ شاعىمدانادى. بۇل جايت جاريا بولىپ، جۇڭگو قوعامىندا ۇلكەن رەزونانس تۋدىرعان ەدى. بۇل تاسىلگە دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى 2009 جىلى تىيىم سالعانىمەن، ول كوپ جاعدايدا ەسكەرىلمەي كەلگەن. جاڭا زاڭ بويىنشا ينتەرنەتكە تاۋەلدى جاستاردى ەمدەۋگە ارنالعان جەرلەردە توق سوقتىرۋ ادىسىنە مەملەكەتتىك دەڭگەيدە تىيىم سالىنباق. وسى «ۆيرتۋالدى كەڭىستىكتەگى كامىلەتتىك جاسقا تولماعاندار قۇقىعىن قورعاۋ تۋرالى» زاڭ جوباسىنا قاتىستى قوعام پىكىرىن ءبىلۋ مەرزىمى اقپاننىڭ بەسىندە اياقتالدى.

دجان يۋحۋن، بەيجىڭ پسيحولوگيالىق ورتالىقتىڭ مەڭگەرۋشىسى:

 - بۇگىندە ينتەرنەتكە تاۋەلدى بالالاردى ەمدەيتىن كوپتەگەن ورتالىقتار جۇمىس ىستەي باستادى. ءبىراق، جاسوسپىرىمدەردى ونداي جەرگە بەرۋگە ءوز باسىم قارسىمىن. ەڭ ءبىرىنشى، بالا نە ءۇشىن ينتەرنەتكە تاۋەلدى بولدى دەگەن سۇراققا ەرەسەكتەر جاۋاپ بەرۋى كەرەك. ءقازىر جاسوسپىرىمدەردىڭ ساباعى اۋىر، ال باسىم كوپشىلىگىنىڭ اتا-اناسى جۇمىسباستى. بالاسىنا ۋاقىتىن بولمەيدى. سوندىقتان ينتەرنەت ولاردىڭ بوي سەرگىتەر سەنىمدى سەرىگىنە اينالدى.

نوموفوبيا – تەلەفونسىز قالۋ قورقىنىشى. بۇل – سوڭعى بىرنەشە جىلدا پايدا بولعان ءححى عاسىر اۋرۋى. «سمارتفوندى ۇيدە ۇمىتىپ كەتىپ، ءوزىڭىزدى جايسىز سەزىنسەڭىز، توسەككە تەلەفونمەن جاتساڭىز، سىزدە نوموفوبيانىڭ بەلگىلەرى بار»، - دەيدى پسيحولوگتار. شەكتەن تىس سمارتفوندى سيپالاۋ سوڭى قايعىلى وقيعامەن تىنادى. جاقىندا عانا ەكى اتتام جەردە باسسەين سۋىنا تۇنشىعىپ جاتقان 4 جاسار ۇلىن بايقاماي، سمس جازعان ايەلدىڭ ارەكەتىن الەم اقپارات قۇرالدارى جارىسا جازدى.

لي جينمين، بەيجىڭ قالاسىنىڭ تۇرعىنى:

 - ءقازىر كوپتەگەن جاستار تەلەفونعا جابىسىپ قالعان. ۆيرتۋالدى الەمدە قالقىپ ءجۇر. جولدا اينالاسىنا قارامايدى. تەلەفوننان كوز المايدى. بۇل وتە ءقاۋىپتى عوي. ءقازىر كوپتەگەن اتا-انالار بالالارىنا سمارتفون نەمەسە ايپاد بەرۋ ارقىلى ولاردىڭ ءبىر ءسات بولسا دا تىنىش وتىرعانىن قالايدى. ماسەلە وسىدان باستالادى. 

وسىدان بىرنەشە جىل بۇرىن قىتايدىڭ چۋنسين قالاسىندا قولىنان تەلەفونى تۇسپەيتىندەر ءۇشىن ارنايى تروتۋار اشىلدى. ويتكەنى الاقانداي ەكرانعا بايلانىپ، اينالاسىن بايقامايتىندار كوشەدە ءتۇرلى جاعدايعا تاپ بولىپ جاتادى. قالا بيلىگى بۇل ماسەلەگە قوعام نازارىن وسىلاي اۋدارۋعا تىرىستى.

اۆتورلارى: ن.بەكەن، ج،ءسۇي