الماتىدا «Kinoplexx Sary Arka» كينوتەاترىندا ق ر مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگى تاپسىرىسى بويىنشا ش.ايمانوۆ اتىنداعى «قازاقفيلم» اق «ەل» پروديۋسەرلىك ورتالىعىمەن بىرلەسە وتىرىپ تۇسىرگەن ۇلت-ازاتتىق الاش قوزعالىسى تۋرالى سىر شەرتەتىن «الاش تۋى استىندا» اتتى دەرەكتى ءفيلمىنىڭ تۇساۋكەسەرى ءوتتى. رەجيسسەرى – ەرگەن توقمۋرزين.   

1918 جىلدىڭ 8-23 قىركۇيەگى ارالىعىندا رەسەيدىڭ ۋفا قالاسىندا مەملەكەتتىك ءماجىلىس ءوتتى. ماجىلىسكە رەسەيدىڭ سول كەزدەگى بولشيەۆيزمگە قارسى بارلىق ساياسي كۇشتەرى قاتىستى. وسى ماجىلىستە الاش قايراتكەرلەرى ۇلت-ازاتتىق كۇرەس مۇددەسىن زاڭدى تۇردە قورعاۋدىڭ ۇلگىسىن كورسەتتى.

«الاش تۋى استىندا» اتتى دەرەكتى ءفيلمنىڭ العاشقى كورسەتىلىمى 100 جىل بۇرىن وتكەن وسى داتاعا ۇيلەستىرىلىپ وتىر.

ءفيلمدى ءتۇسىرۋ توبى الاش قايراتكەرلەرىنىڭ ىزىمەن سەمەيدىڭ الاش قالاسى اتالعان اۋماعىندا، ماسكەۋدەگى كرەمل، سانكت-پەتەربۋرگتەگى دۋما وتىرىستارى وتكەن تاۆريا سارايىندا، سمولنىيدا، سانكت-پەتەربۋرگ، قازان ۋنيۆەرسيتەتتەرىندە، ۋفاداعى مەملەكەتتىك ءماجىلىس وتكەن بۇرىنعى «ءسىبىر» قوناقۇيىندە ءتۇسىرۋ جۇمىستارىن جۇرگىزگەن.

- فيلم رەسەيدىڭ ءتورت قالاسىندا ءتۇسىرىلدى. وسىنداي ءىرى قالالاردا ءتۇسىرىلىم جۇمىستارىن جۇرگىزۋ وڭاي ەمەس ەكەنىن كينو سالاسىندا جۇرگەن ازاماتتار جاقسى بىلەدى. كرەملدە، بۇرىڭعى سمولنىيدا، بۇرىڭعى دۋما وتىرعان تاۆريا سارايىندا ءتۇسىرىلىم جۇرگىزۋ ءۇشىن ارنايى اككرەديتاسيا الۋ كەرەك. ءتىپتى رۇقسات الۋ ءۇشىن كەيدە ءبىر جىلداي ۋاقىت كەتەدى ەكەن. الايدا، قازاقستاننىڭ رەسەيدەگى ەلشىسى يمانعالي تاسماعامبەتوۆ پەن ەلشىلىكتىڭ باسپا ءسوز حاتشىسى جانار كولباچايەۆا بىزگە ۇلكەن قولداۋ كورسەتتى. وسى ورايدا ءفيلمنىڭ ءتۇسىرۋ توبى قازاقستاننىڭ رەسەيدەگى ەلشىلىگىنە العىس بىلدىرەدى، - دەدى ءفيلمنىڭ سەناريي اۆتورى بولات ءمۇرسالىم.

- بۇل فيلم الاش قوزعالىسى تاقىرىبىندا ساۋاتتى تۇسىرىلگەن ەڭ العاشقى كونسەپتۋالدى فيلم دەپ ايتا الامىن. وسىنداي يدەيامەن قاناتتانىپ، جىگەرلىك كورسەتىپ، الاش قوزعالىسىنا قاتىستى بارلىق قالالاردا بولىپ، اقپارات جيناعان ءفيلمنىڭ ءتۇسىرۋ توبىنا، سەناريي اۆتورى بولات باۋىرىما العىسىمدى بىلدىرەمىن، - دەدى ءفيلمنىڭ باس عىلىمي كەڭەسشىسى، بەلگىلى تاريحشى مامبەت قويگەلدى.  

ايتا كەتسەك، «الاش تۋى استىندا» ءفيلمى ءۇش بولىمنەن تۇرادى. «ويان، قازاق!» اتتى العاشقى بولىمدە الاش قوزعالىسىنىڭ قالىپتاسۋ كەزەڭى، جاديدتىك اعىم مەن باتىس مادەنيەتىنىڭ ىقپالى، قازاق ءباسپاسوزىنىڭ باستاۋلارى، دۋما جۇمىسىنا ارالاسۋ، 1916 جىلعى كوتەرىلىسكە كوزقاراس ماسەلەلەرىنىڭ تۇيتكىلدى تۇستارى ايتىلادى.

ەكىنشى ءبولىم «جاريالانباعان اۆتونوميا» دەپ اتالادى. بۇل بولىمدە 1917-1920 جىلدارداعى الاشوردا ۇكىمەتىنىڭ قىزمەتى تەرەڭىنەن قامتىلعان. الاش قايراتكەرلەرى نەگە تاۋەلسىزدىكتى ەمەس، نەگە اۆتونوميانى تاڭدادى؟ الاش اسكەرى قالاي جاساقتالدى؟ الاش اۆتونومياسى جاريالاندى ما، جوق پا؟ ءا.بوكەيحان مەن م.شوقاي ۋفاداعى مەملەكەتتىك ماجىلىستە ۇلت-ازاتتىق كۇرەس مۇددەسىن قالاي قورعادى؟ ەكىنشى ءبولىم وسى سيپاتتاعى ساۋالدارعا جاۋاپ ىزدەيدى.

«قاتەرلى وتكەل» دەپ اتالاتىن ءۇشىنشى ءبولىم – 1920 جىلعى قازاق شەكاراسىن انىقتاۋمەن باستالاتىن الاش قايراتكەرلەرىنىڭ كەڭەستىك داۋىردەگى كۇرەسىنە ارنالعان. بۇل بولىمدە گولوششەكيننىڭ قىرعىنى، ستاليندىك رەپرەسسيا جىلدارىنداعى الاش تاعدىرى ناقتى دەرەكتەرمەن كورسەتىلەدى.

«الاش تۋى استىندا»

ءفيلمنىڭ باس كەڭەسشىسى – مامبەت قويگەلدى

شىعارماشىلىق كەڭەسشىسى – تۇرسىنجان شاپاي

رەجيسسەرى – ەرگەن توقمۋرزين

سەناريي اۆتورى جانە اڭگىمەلەۋشىسى – بولات ءمۇرسالىم

قويۋشى وپەراتورى – مۇستافا ونەر

كومپوزيتورى – بەيبىت اقوش

ش. ايمانوۆ اتىنداعى «قازاقفيلم» اق – كوركەم، دەرەكتى، انيماسيالىق كينو ءوندىرىسى مەن وندىرىستەن كەيىنگى كەزەڭدە تۇرعان ونىمدەرمەن (ونىڭ ىشىندە مونتاجداۋ، دىبىستاۋ، ت.ب.) اينالىساتىن قازاقستانداعى نەگىزگى كينوكومپانيا. ش.ايمانوۆ اتىنداعى «قازاقفيلم» كينوستۋدياسىنىڭ تاريحى 1934 جىلدان باستاۋ الادى، ءدال وسى جىلى الماتى كينوحرونيكا ستۋدياسى قۇرىلدى، ال 1941 جىلى الماتى كوركەم فيلمدەر ستۋدياسى دەپ وزگەرتىلىپ، كينوستۋديانىڭ وندىرىستىك نەگىزى بارىنشا نىعايا ءتۇستى. 1941 جىلى 15 قاراشادا الماتى كينوستۋدياسى قازاقستانعا ەۆاكۋاسيالانعان «موسفيلم جانە «لەنفيلم» كينوستۋديالارىمەن بىرلەسىپ،  بىرلەسكەن ورتالىق كينوستۋديا بولىپ قايتا قۇرىلىپ، الماتىدا 1944 جىلعى دەيىن جۇمىس ىستەدى. سوعىس جىلدارى كەزەڭىندە وتاندىق كوركەم فيلمدەردىڭ 80 پايىزىن اتالمىش ورتالىق كينوستۋديا شىعاردى. 1960 جىلى «قازاقفيلم» اتاۋىنا يە بولدى. 1984 جىلى كينوستۋدياعا ۇلتتىق كينەماتوگرفيانىڭ كورنەكتى قايراتكەرى شاكەن ايمانوۆتىڭ ەسىمى بەرىلدى.