ەركىن وماردىڭ "قازاق ءتىلىنىڭ ءقادىرىن كەتىرمەيىك" دەگەن كىتاپشاسى قولىمىزعا ءتۇستى. وندا اۆتوردىڭ قازاق ءتىلى زاڭدىلىعىنىڭ بۇزىلا باستاعانى، دىبىس ۇندەستىگىنىڭ ساقتالماۋى تۋرالى جازىلعان ماقالالارى توپتاستىرىلعان. بۇل ماقالالاردى وقىعان ءتىل ماماندارى، قاراپايىم وقىرمان، وسى ماسەلەگە كوڭىل اۋدارىپ، ءتىل بۇزىلعان ايماقتاردى ءتىل ماسەلەسىن قولعا الادى دەگەن ۇمىتپەن قامشى قولجازبانىڭ ءبىرىنشى، ەكىنشى ءبولىمىن وقىرمان قاۋىم نازارىنا ۇسىنعان بولاتىن. ءۇشىنشى سوڭعى ءبولىم دە وقىرماننىڭ پايداسىنا جارار دەگەن سەنىمدەمىز.
ءاربىر ۇلتتىڭ ءتىلى، باسقا ۇلتتاردىڭ تىلدەرىنەن ەنگەن سوزدەرمەن بايىتىلىپ، تولىقتىرىلىپ وتىراتىنى زاڭدى قۇبىلىس. ءبىراق ول قالاي جۇزەگە اسادى. تۋا بىتەر تۇيسىكتى – گەنەتيكالىق كود، ءسوز بايلىعىن – لەكسيكالىق قور، دۇرىس جازۋ ەرەجەسىن – ورفوگرافيالىق ەرەجە، قامقورشىنى – زياتكەر، تەرەڭدەتىپ وقىتاتىن مەكتەپتى – زياتكەرلىك (ءزيود – وزبەكشە) مەكتەپ – دەپ جازۋ، بۇل ءتىلدى بايىتۋ ەمەس، ءتىلدى ۇمىتقاندىق. باسقا ۇلتتاردىڭ سوزدەرىنىڭ اياعىنا قازاقشا جالعاۋلاردى جالعاپ تىلگە ەنگىزۋ، ول ءوز تىلىڭدەگى بار سوزدەر-دى قولدانىستان شىعارۋ، ولاردى جويۋ.
ءتىلدىڭ بايىتىلۋى، تىلگە سول تىلدە جوق سوزدەردى ەنگىزۋمەن بايىتىلادى. ولار كوبىنەسە اۋدارىلمايتىن اتاۋ سوزدەر. ولار اۋدارىلمايتىندىقتان، سول ءتىلدىڭ دىبىس ۇندەستىگىنە باعىندىرىلادى. (بۋلكا – بولكە، پەچ – پەش، كابينەت – كابينەت، ماشينا – ماشينە، ۆەلوسيپەد – بەلەسەبەد، بۋلدو-زەر – بۇلدەزىر، كابينا – كابينە، جۋليك – جولىك (بۇزىق)، كون-كي – كانكي، رول – ءرول، پورسيا – پورسى، كاشا – كاششى، كونفەت – كامپيت، ستاكان – ستاقان، كرۋشكا – كروشكە، كارتوشكا – كارتوشكە، كارتوچكا – كارتىشكە، كنيجكا – كىنەشكە، كاپۋس-تا – كاپۇستە، پاميدور – ءپاميدور، كادر – كادىر، وتدەل كادروۆ – ءادىل كادىر ءبولىمى، ديرەكتور – دەرەكتىر، بيلەت – بەلەت، كون-سەرت – كانسەرت، باكيش – باكىش، كۋدريا – قۇدىرە، الەكساندر – ەسكەندىر، كورەەس – كارىس، نەمەس – نەمىس، رۋس – ورىس، ت. ب.
كەرىسىنشە اۋدارىلمايتىن سوزدەردى جەكەلەگەن ادامداردىڭ ءوز ويلارىنان ءسوز جاساپ تىلگە ەنگىزۋى، بۇل ءتىلدى شۇبارلاپ ءبۇلدىرۋ.
ءبىز ءتىلىمىزدىڭ دىبىس ۇندەستىگىن، ونىڭ تازالىعىن ساقتاعاننىڭ ورنىنا، ءتىلى بۇزىلعان ادامداردىڭ وزدەرىنىڭ شالا تىلدەرىن تىلىمىزگە ەنگىزىپ، قالىپتاستىرۋىنا مۇمكىندىك بەردىك. ءتىلىمىزدى دىبىس ۇندەستىگىنەن ايىرىپ، ادامداردى تىلدەرى ساۋ بولسا دا، ساقاۋ ادامدارشا سويلەيتىن جاعدايعا جەتكىزدىك. (مي اقتا، ءبۇي اقتا، اپاراتىرىم، كەلاتىرىم، با-راتىرىم، دەپ اتقان، دەپ وتقان، وتساي، وتىساي ت. ب.) كەيبىر ادامدار «كۇن شىعىپ كەلەدى» دەگەن ءسوزدى ايتا المايتىن جاعدايعا جەتتى.
كۇن شىعىپ اتىر (جاتىر) دەيدى. بالالارعا ءتىل ۇيرەتەتىن مۇعالىمدەردىڭ كوپشىلىگى شالا قازاقتاردىڭ «اتىرىن-سىز» ءسوز سويلەمەيدى. مەكتەپتەردە، بالاباقشالاردا، باسقا وقۋ ورىندارىندا بارلىق ءمۇعالىم وقۋشىلاردىڭ الدىندا دۇرىس سويلەۋگە مىندەتتى. مۇعالىمدەرگە نەگە دۇرىس سويلەمەيسىز دەسەڭىز، مەن ءتىل مامانى ەمەسپىن دەيدى. دۇرىس سويلەۋ ءۇشىن ءتىل مامانى بولۋ قاجەت ەمەس.
دۇرىس سويلەۋ ەرەجەسى، قازاق ءتىلىنىڭ ۇندەستىك زاڭى مەك-تەپتە 12 جاسار بالاعا ۇيرەتىلەدى. 5-كىلاستا وقىتىلادى. 12 جاسار بالالار جاتقا بىلۋگە ءتيىس نارسەنى (ەرەجەنى) مۇعالىمدەردىڭ وزدەرىنىڭ بىلمەۋى، سولاي دەپ ايتۋى، ولاردىڭ ساۋاتسىزدىعى.
شالا قازاقتار ءتۇسىنۋ كەرەك. ولاردىڭ ءتىلى ەشقاشان ءتىل بولىپ قالىپتاسپايدى.
ەل تۇسىنبەسە دە، تىلىمىزدەگى بۇزىلعان سوزدەردى ەنگىزە بەر-سەك، بالكوندى – قىلتيما، سورتتى – سۇرىپ، كانكيدى – سىرعي دەپ اۋدارىپ ايتا بەرسەك، قالىپتاسىپ كەتەدى دەۋ جاڭساق (قاتە) پىكىر.
ءقازىر اتا-انالاردىڭ قازاق مەكتەپتەرىنەن باس تارتىپ، با-لالارىن ورىس مەكتەپتەرىنە بەرە باستاۋى، بۇل جاعدايدىڭ ارى قاراي ۇدەپ بارا جاتقانى، وسىنىڭ ايعاعى.
مۇنىڭ باستى سەبەبى، قازاق مەكتەپتەرىندەگى شالا قازاق مۇعالىمدەردىڭ (وزدەرىنىڭ تىلىمەن ايتساق: قازاقوۆەدتەردىڭ) كوبەيۋى، سوعان بايلانىستى وقۋشىلاردىڭ ءتىلىنىڭ بۇزىلۋى، قازاق ءتىلىنىڭ دىبىس ۇندەستىگىنىڭ جويىلۋى جانە وقۋلىق-تارعا شالا قازاقتاردىڭ سوزدەرىنىڭ ديالەكتى سوزدەر دەپ ەنگىزىلىپ وقىتىلۋى. (وقۋشىلاردىڭ انىقتامالىلىعى، وقۋ ادىستەمەلىلىگى، وقۋشىلاردىڭ قورعانشىلىعى، مۇعالىمدەردىڭ اقىلداستار القاسى ت. ب.
دۇرىسى: انىقتاماسى، ۇيرەنۋدىڭ ادىستەرى (تاسىلدەرى)، وقۋشىلاردىڭ قورعانۋى (ساقتانۋى)، كەڭەسشىلەر توبى.
جىلدام سويلەۋدى ( وقۋدى) ۇيرەتۋ ءتاسىلىنىڭ دە (سكوروچتە-نيە)، مەكتەپتەردە وقۋ جۇيەسىنە ەنگىزىلۋى، قازاق تىلىندە دۇ-رىس سويلەيتىن بالالاردىڭ ءتىلىن بۇزاتىن قوسىمشا قۇرال.
تىلدەگى سوزدەردىڭ قۇرىلىسىنا قاراي، كەيبىر ۇلتتاردىڭ تىلدەرىندەگى سوزدەر باياۋ، ورتاشا جىلدامدىقپەن ايتىلسا، كەيبىر ۇلتتاردىكى وتە جىلدام ايتىلادى.
قازاق ءتىلى، سوزدەرى جىلدام ايتىلاتىن تىلدەر توبىنا جاتپايدى.
قازاق ءتىلىنىڭ سوزدەرىنە قاراعاندا، وزبەك ءتىلىنىڭ سوزدەرى الدەقايدا تەز ايتىلادى.
مىسالى: «كەلە جاتىرمىن» دەگەن كۇردەلى ەتىستىك ءسوز، وزبەك تىلىندە دە، شالا قازاقتاردىڭ تىلىندە دە، ءبىر-اق سوزبەن، ءارى تەز ايتىلادى. وزبەكشە «كەلاپمان» شالا قازاقشا «كەلا-تىرىم».
قازاق تىلىنە مۇنداي ءتاسىلدىڭ ەنگىزىلۋى، تىلگە جاسالعان قيانات. قازاق تىلىندە دۇرىس سويلەيتىن بالالارعا وتە زيان. ءقازىر كەيبىر بالالاردىڭ تىلدەرىندە تۇتىقپالىق پايدا بولعان. تەز سويلەگەندە ارتقى ءسوزدىڭ الدىنعى بۋىنىمەن، الدىڭعى ءسوزدىڭ سوڭعى بۋىنىن باستىرمالاتىپ تۇتىعىپ قالادى.
بىزگە، كەرىسىنشە، شالا قازاقتاردىڭ تەز ايتىلاتىن بۇزىلعان سوزدەرىنەن ءتىلىمىزدى تازارتۋ كەرەك.
(اپ، قاپ، بوپ، كەپ، اپتى، قاپتى، وتساي، تۇساي، اتىر، پا-تىر، اپاراتىرىم، كەلاتىرىم، باراتىرىم، ءجۇرىم، تۇرىم، وقىلىم، شاقىرىلىم، اۋدارىم، تولەم، ساتىلىم، وقيىم عو، دەگەم عو، دەدىك قو، اپتىق قو ت. ب.).
شالا قازاقتاردىڭ تىلدەرىنە مەكتەپتەردە، بالاباقشالاردا، جوعارى وقۋ ورىندارىندا، باسپا ءسوز بەتتەرىندە تىيىم سالۋ كەرەك. شالا قازاق مۇعالىمدەرگە قاتاڭ تالاپتار قويۋ ارقىلى، قازاق ءتىلىن، ونىڭ دىبىس ۇندەستىگىن قالپىنا كەل-تىرۋ قاجەت. ءتىلى ساقتالعان ۇلت قانا، جەكە ۇلت رەتىندە ءومىر سۇرەدى. «ءتىلى جويىلسا – ۇلت تا جويىلادى»، – دەپ بەكەر ايتپاعان احمەت بايتۇرسىنوۆ.
قالماعانداي ياپىر-اۋ،
دۇرىس جولدى كورسەتەر،
كوزى اشىق جان قازاقتا،
ديالەكتى دەپ شاتىلىپ،
ءتىلدى قالاي تاپتاتتىق،
ءتىلى جوق شالا قازاققا.
«ءپىشتىرۋ»
ءپىشتىرۋ دەپ – شالا قازاقتار ۇل بالانى سۇندەتكە وتىرعىزۋدى ايتادى. دۇرىس ەمەس.
مالداردى پىشتىرەدى، پىشەدى. ەركەك مالداردىڭ ەكى جۇمىرتقاسىن (ە - ن) الىپ تاستايدى.
ءپىشتىرۋ دەپ وسىنى ايتادى. (ات – پىشىلگەن ايعىر، وگىز – پىشىلگەن بۇقا ت. ب.).
«سالاماتسىزدار ما؟»
وزبەكشەدەن بۇرمالانعان ءسوز. قازاقشا «سالەمەتسىزدەر مە؟». شالا قازاقتار وسى سوزدەرىمەن بىرگە، ەر ادامدارعا «سالەمەتسىزدەر مە؟» دەپ امانداسۋعا بولمايدى دەگەن ۇعىمدى دا ەنگىزگەن. ءوزىمىز بالا كۇنىمىزدە «سالەمەتسىز بە، اعاي؟»، «سالەمەتسىز بە اپاي؟» دەپ ايتىپ وستىك.
ءاربىر دۇرىس ءسوزدى ورنىمەن قولدانا بىلسە، وندا تۇرعان ەشتەڭە جوق.
بۇل جەردە دە، شالا قازاقتار، ەلدى سوزدەن شاتاستىرعان.
«تۋىلعان»
«ادام وزدىگىنەن تۋىلمايدى». ونى تابادى. (بەس بالا تاپقان، ون بالا تاپقان). ايەل تۋمايدى.
ۇرعاشى مال تۋادى. ايەل ادام بوسانادى. (م. ماعاۋين. «تۋىلعاندار مەن ولىنگەندەر»).
«بىزدەر»
قازاقشا: ءبىز. وزبەكشە: ءبيزلار. شالا قازاقتار «بىزدەر» دەپ وزبەكشەسىن ايتادى. شالا قازاقتاردىڭ تىلدەرىندە قازاقشا (لار، لەر) كوپتىك جالعاۋلارىمەن بىرگە، وزبەكشە «ءلار» جالعاۋى دا «دار، دەر» بولىپ ايتىلادى (ءبوليلار-بالدار، بيزلار-بىزدەر ت. ب.).
«كاسىبي»
قازاقشا كاسىپتىك (ءبىلىم)، كاسىپقوي (بوكس)، «كاسىپوداق» وزبەكشە: كاسيبي. بۇل ءسوز دە شالا قازاقتار ەنگىزگەن سوزدەر-دىڭ ءبىرى (اسكەري – اسكاري، مادەني – مادوني، عىلىمي – يلمي، ءدىني – دينيي ت. ب.)
«اللاھ»
اۋەلى ءدىن باسىلارىنا، ودان كەيىن جالپى جۇرتقا «اللاھ»ءسوزى – ارابشاعا جاقىن، ءارى ساۋاتتى كورىنسە كەرەك. ءبىز اراب ەمەسپىز. قازاقتىڭ ءوز ءتىلى، سوعان بايلانىستى ءوز دىبىس ۇندەستىگى بار. سوندىقتان قازاقشا «اللا» دەپ ايتىلادى. «اللانىڭ ءسوزى دە راس، ءوزى دە راس!» – دەيدى اباي.
ءبىر اللاعا سيىنىپ،
كەل، بالالار، وقىلىق (ى. التىنسارين).
ەندى اللانى – اللاھ دەپ بارىمىزدى بىلعاپ ءجۇرمىز (م. ماعاۋين. «تۋىلعاندار مەن ولىنگەندەر».
«ءمورتاڭبا»
ءمور مەن تاڭبا ەكەۋى ەكى نارسە. بىرىكپەيتىن سوزدەر. ءمور (پەچات) قاعازعا باسىلادى، تاڭبا مالعا (جىلقىعا) سالىنا-دى. قاعازعا ءمور نەمەسە بەلگى سوعىلادى (بەلگى – شتامپ).
«شەشەن ءسوز»
ءسوز شەشەن بولمايدى. سوزگە شەشەن ادامدار بولادى. ولاردىڭ ايتقان سوزدەرىن شەشەندەردىڭ ايتقان سوزدەرى نە-مەسە شەشەندىك سوزدەر دەيدى.
«تۇسىنبەدىم»
شالا قازاقتاردىڭ تىلدەرىندە، ۇققان جوقپىن، تۇسىنگەن جوقپىن، ۇقپاي تۇرمىن، ۇقپاي وتىرمىن، تۇسىنبەي وتىر-مىن، قايتادان ايتشى، قايتالاپ ايتشى، قايتالاشى دەيتىن سوزدەر ايتىلمايدى، ۇمىتىلعان. ءبارىن وسى ءبىر-اق سوزبەن (تۇسىنبەدىم) ايتادى. وزبەكشە «تۋشينماديم».
تۇسىنبەدىمنىڭ بالاما سوزدەرى (شالا قازاقشا): تۇسىنبەي اتىرىم، قايتان ايتساي.
«كاسىبي وداق»
پروفسويۋز ءسوزىنىڭ بۇرىنعى قازاقشاسى: «كاسىپوداق» بولاتىن. ەندى وسى ءسوز كاسىبي وداق بولىپ وزگەرتىلگەن. كا-سىپوداق – تازا قازاقشا ءسوز. كاسىبي شالا قازاقتاردىڭ تىل-دەرىندە ايتىلاتىن ءسوز.
«02. 08. 2018». «08. 02. 2018»
كەڭەس وكىمەتى كەزىندە، ءار ايدىڭ نەشىنشى اي ەكەنى ريم ساندارىمەن جازىلاتىن. 2. Vءىىى. 2018 ج.
بۇل وتە دۇرىس ءتاسىل ەدى. ەنى ونى الىپ تاستاپ، ءار ايدىڭ كۇنىمەن نەشىنشى اي ەكەنىن شاتاستىرىپ جازىپ ءجۇرمىز. بىرەۋلەر ايدىڭ كۇنىن ءبىرىنشى جازسا 02. 08. 2018 ج.، ەندى بىرەۋلەر اي سانىن ءبىرىنشى جازىپ ءجۇر 08. 02. 2018 ج.
«تىش، تىش بالدار»
ءمۇعالىمنىڭ وقۋشىلارعا وسىلاي ايتۋى – ادەپسىزدىك. ديالەكتى ءسوز ەمەس. تىش-تىش دەپ – ۇلكەن دارەتكە وتىرۋدى ايتادى. دۇرىسى: بالالار، تىنىش وتىرىڭدار. وسىنداي-دا م. اۋەزوۆ اعامىزدىڭ ايتقان ءسوزى ەسكە تۇسەدى: «ادەپتى، تاربيەلى ادام – ول ءوزىنىڭ انا تىلىندە دۇرىس سويلەيتىن ادام».
«قوتىر-قوتىر جول»
قوتىر – ادامنىڭ دەنەسىندە بولاتىن جارا. توزىپ، كەيبىر جەرلەرى ويىلىپ كەتكەن جولدى، شۇڭقىر-شۇڭقىر جول دەيدى.
«اكيمات»
وزبەكشەسى «حاكيموت»
قازاق تىلىندە «اكىمدىك نەمەسە اكىمشىلىك ءۇيى
«ءبىز اشىلدىق»
ءبىز اشىلعان جوقپىز. دۇرىسى: «ءبىز دۇكەن اشتىق نەمەسە دۇكەن اشىلدى».
«قۇلاقتى كاسىبي تۇيرەۋ»
قىز-كەلىنشەكتەر اسەمدىك ءۇشىن قۇلاقتارىنا سىرعا تاعادى. سىرعا تاعۋ ءۇشىن قۇلاقتارىن تەستىرەدى.
تۇيرەمەيدى. تۇيرەۋ دەپ – ءبىر نارسەنى تۇيرەۋىشپەن تۇيرەۋدى ايتادى. دۇرىسى: قۇلاقتى تەسۋ.
«بيىك تاۋلى مەدەۋ مۇز ايدىنى كەشەنى»
بيىك تاۋلى ەمەس. بيىك تاۋداعى مەدەۋ مۇز ايدىنى. كەشەننىڭ قاجەتى جوق. ءوز ءتىلىڭ جوقتاي، وزگە تىلدە نە جازۋلى تۇرسا، سونىڭ ءبارىن اۋدارا بەرۋگە بولمايدى. ءار ءتىلدىڭ وزىنە ءتان ەرەجەلەرى، زاڭدارى بار. ءتىلىن جاقسى بىلەتىن ادام سوعان باعىنىپ، سوزدەردى ورىندارىنا دۇرىس قويىپ، ءوز تىلىمەن جا-زادى.
«قۇيىلمالى سۋسىندار، قۇيىلمالى ءمىنسىز سۋ»، «قۇيىلمالى حوش ءيىستى دۋحي».
قازاق قاشان سۋسىندارىن قۇيىلمالى قىمىز، قۇيىلمالى شۇبات دەپ ايتىپ ەدى. تازا سۋدى ءمىنسىز سۋ دەپ ايتۋ دا، تىلسىزدىك. قۇيىلمالى ءسوزى – قازاق تىلىندە بولماعان ءسوز. وي-دان شىعارىپ العان.
«بالعىندىعى ىشىندە»
بۇل جەردە جاي عانا «شىرىندى سۋسىندار» دەگەن ءسوزدى جازا الماعان.
«اۋاباپتاعىش»
اۋانى باپتامايدى، اۋانى رەتتەيدى. جۇيرىك اتتاردى باپتايدى. باسقا مالداردى – سەمىرتەدى.
دۇرىسى: «اۋا رەتتەگىش».
«وسى يەردىڭ تۋماسى»
«تۋما». ءتۇبىرى – تۋ. بۇيرىقتى ەتىستىك ءسوز. جالپى تۋدى، تۋمادى دەپ ۇرعاشى مالدارعا قاتىستى ايتادى. شالا قازاقتاردىڭ وزدەرى عانا ايەلدەرگە قاتىستى قولدانادى. تۇسىنىكسىز تۇبىردەن جاسالعان، تۇسىنىكسىز تۋىندى ءسوز. دۇرىسى: «وسى جەردىڭ ازاماتى، وسى جەردە تۋعان ازامات».
«سولتۇستىك اينالىم»
بۇل قايدان شىققان ءسوز دەيسىز بە؟ «سيەۆەرنايا كولسيەۆايا دوروگا» ءسوزىنىڭ شالا قازاقشا اۋدارماسى. ورىس تىلىندە قىسقاشا: سيەۆەرنوە كولسو – دەپ تە ايتىلادى. قازاقتىڭ ءوز تىلىندە تولىق نۇسقاسى «سولتۇستىك اينالما جول».
«قۇقىق»
شالا قازاقتاردىڭ تىلدەرىنەن ەنگەن وزبەكشە ءسوز. وزبەكشە: «حۋحۋق». ءبىز ورىستىڭ «پراۆو» ءسوزىن اۋدارعان جوقپىز. قازاقتىڭ «قاقى» دەگەن ءوز ءسوزىن، شالا قازاقتاردىڭ سوزىنە الماستىردىق. سول ارقىلى بۇرىنعى دۇرىس سوزدەرىمىزدى ىعىستىردىق. بۇرىن ايتىلىپ جۇرگەن زاڭ قىزمەتكەرى، زاڭ ورىندارى، زاڭ ءتارتىبى، زاڭدى بۇزۋ، بىرەۋدىڭ قاقىن جەمە، ايتۋعا قاقىڭ بار دەگەن سوزدەر، ەندى باسقاشا ايتىلاتىن بولدى. قۇقىق قورعاۋ قىزمەتكەرى، قۇقىق قورعاۋ ورىندارى، قۇقىقتىق ءتارتىپ، قۇقىق بۇزبا، بىرەۋدىڭ قۇقىعىن اياققا تاپتاما، ايتۋعا قۇقىعىڭ (قۇقىڭ) بار. ت. ب.
«باسىلىم»
- «اقىن اتىنداعى باسىلىم»
- «ەكى دانا باسىلىمدى سىيعا تارتقانىڭىز ءۇشىن العىس بىلدىرەمىز».
كوزىمەن كورمەگەن ادام، بۇل جەردە نە تۋرالى جازىلعانىن قالاي اجىراتادى. جۇرنال ما، گازەت پە، كىتاپ پا؟ سوڭعى بۋىنى ىشىنە قاراي بۇكتەلگان، شالا قازاقتاردىڭ تۇسىنىكسىز سوزدەرىنىڭ ءبىرى.
دۇرىسى: 1. اقىن اتىنداعى جۇرنال.
- ەكى دانا كىتاپتى سىيعا تارتقانىڭىز ءۇشىن العىس ايتامىز.
شالا قازاق!
انا ءتىلىڭ، قازاق ءتىلىڭ، بۇزىلدى قايران قازاق!
ءوز تىلىڭنەن جەرىنىپ، جەرىگەندەي،
سويلەسەسىڭ ەكەۋارا،
و ياق، بۇياق، قاي ياقشالاپ.
قايدا، قاشان دەگەن ءسوز ۇمىتىلدى،
كەلدى دە وزبەكتەنگەن شالا قازاق.
شاحانوۆ اعامىزدىڭ ايتقانى راس،
«قازاعىم قازاق ەمەس، بولدىڭ مازاق!».
سالەمى دە وزگەشە، سالاماتسىز با؟
بۇل دا وزبەكشە،
ۇمىتقان قازاقشاسىن سالەمەتسىز بە؟.
سوزدەرىن اتقان، وتقان ادام ۇقپاس،
وزدەرى ۇعار،
تاڭ قالاسىڭ، «اتىرى»مەن «پاتىرىن» ەستىگەندە.
ۇلكەندەرى «شال»، اعاشتىڭ بارلىعى «تال»،
سوزدىك قورى قالماعان تىلدەرىندە.
مەكتەپتەردە، كەيبىر جەردە،
ۇستازدارى ءجۇر شالا قازاق.
شاقىرىپ شاكىرتتەرىن،
بالالارىن «بالدارىم» دەپ،
بالاعا ءتىل ۇيرەتەر ۇستاز وسى،
تىلدەرىن بالعىنداردىڭ ۇستارتپايدى،
كەرىسىنشە بۇزدى كەلىپ.
وسىنداي شالا قازاق ءمۇعالىمنىڭ،
وزىنە ءتىل ۇيرەتەر ۇستاز كەرەك!.
ءتىلدى تۇزە، شالا قازاق، ءتىلدى تۇزە.
ءتىل جوعالسا كەتەرسىڭ قۇرىپ مۇلدە!.
از با ەكەن ايىرىلىپ تىلدەرىنەن،
جويىلىپ كەتكەن ۇلتتار جەر بەتىندە.
ەڭ ءبىرىنشى بايلىعىڭ – ءتىلىڭ سەنىڭ،
جويىلماسىن دەسەڭ ەگەر ءتىلدى تۇزە!.
