بۇگىن رەسپۋبليكا سارايىندا جاڭا وقۋ جىلى قارساڭىندا الماتى قالاسى ءبىلىم بەرۋ قىزمەتكەرلەرىنىڭ ءداستۇرلى تامىز كونفەرەنسياسى ءوتتى.

قالانىڭ پەداگوگيكا وكىلدەرىمەن كەزدەسۋ بارىسىندا الماتى اكىمى باۋىرجان بايبەك مەگاپوليستە تەك بەس جىل ىشىندە عانا ءبىلىم سالاسىن قارجىلاندىرۋ 27 ملرد. تەڭگەگە نەمەسە 37%-عا وسكەنىن ايتتى. ال بيىلعى جىلعى بيۋدجەت 72،5 ملرد. تەڭگەنى قۇرادى.

ءوزىنىڭ سوزىندە ءبىلىم بەرۋ ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋعا ەرەكشە كوڭىل ءبولىنىپ وتىرعانىن ايتتى. بيىلعى جىلى قۇرىلىس پەن كۇردەلى جوندەۋگە 17 ملرد. اسا تەڭگە ءبولىندى.

مىسالى، 1840 ورىندى 9 مەملەكەتتىك بالا باقشانىڭ قۇرىلىسى جۇرۋدە. جاڭا وقۋ جىلىندا 840 ورىندى تاعى 4 مەملەكەتتىك بالا باقشانىڭ قۇرىلىسى باستالادى.

№26 مەكتەپتىڭ ەسكى عيماراتى قايتا جوندەلدى. 90 ورىندى كوررەكسيالىق مەملەكەتتىك بالاباقشا اشىلدى. الاتاۋ اۋدانىنداعى №151 مەكتەپ جانىنان 600 ورىندى قوسالقى نىسان پايدالانۋعا بەرىلەدى. وقۋ جىلىنىڭ ەكىنشى توقسانىنىڭ باسىندا مۇندا №184 مەكتەپ جانىنان 600 ورىندى جانە 185 مەكتەپ جانىنان 400 ورىندى قوسالقى نىسانداردىڭ قۇرىلىستارى باستالادى.

«جاڭا وقۋ جىلىنىڭ باسىندا ناۋرىزباي اۋدانىندا ينكليۋزيۆتى ءبىلىم بەرۋ ءۇشىن بارلىق جاعدايلار جاسالعان 1200 ورىندى زاماناۋي مەكتەپ- گينازيا اشىلادى. مەكتەپ قاجەتتى زاتتارمەن تولىق جابىقتالعان، مۇندا تاكتيلدى جول، ليفت، ارنايى سانيتارلىق بولمەلەر، شاقىرۋ نۇكتەسى بار. مۇمكىندىگى شەكتەۋلى بالالاردى ءبىز وزگەلەردەن بولمەيمىز، ولارعا ورتاق كوممۋنيكاتيۆتى كەڭىستىك تۋدىرۋدامىز، ياعني وتە ماڭىزدى مىندەت –بالدىرعانداردىڭ بويىنا جاستايىنان تولەرانتتىق ءتارتىپتى قالىپتاستىرۋدامىز»، - دەپ اتاپ ءوتتى باۋىرجان بايبەك.

جالپى سوڭعى ءۇش جىل ىشىندە الماتىدا 18790 ورىندى 483 مەملەكەتتىك جانە جەكە بالا باقشالار اشىلدى. وسى ۋاقىت ىشىندە 3 مەملەكەتتىك ، 9 جەكە مەكتەپ سالىندى، 8698 بالاعا ارنالعان قوسالقى نىسان ىسكە قوسىلدى.

قالا باسشىسى مەكتەپتەر مەن بالا باقشالارداعى ورىن تاپشىلىعىنا نازار اۋداردى. مىسالى، ورتا ءبىلىم بەرەتىن وقۋ ورىندارىندا 17 مىڭنان استام ورىن جەتىسپەيدى.

«مۇنداي تاپشىلىقتى تەك بيۋدجەت قارجىسىمەن شەشۋ مۇمكىن ەمەس. سوندىقتان ءبىز مەملەكەتتىك –جەكە سەرىكتەستىك مەحانيزمىن پايدالانا وتىرىپ، بۇل ىسكە بيزنەستى كەڭىنەن تارتۋدامىز. تەك سوڭعى ءۇش جىل ىشىندە عانا قالاقۇرىلىسى كەڭەسىندە ينۆەستورلار 9 مىڭ ورىندى 71 بالا باقشا سالۋعا مىندەتتەندى. ءبىز بۇل پراكتيكانى ودان ءارى جالعاستىرامىز. مىسالى، «بازيس-ا» كومپانياسى ورتالىقتاعى بالالار تىعىز ورنالاسقان 4 مەكتەپكە قوسىمشا وقۋ كورپۋستارىن سالىپ بەرەدى. بيىلعى جىلى 2،3 مىڭ ورىندى 71 جەكە بالا باقشا جانە 2،5 مىڭ ورىندى 5 جەكە مەكتەپ اشىلدى»، - دەدى ول.

مەگاپوليس اكىمى ءوزىنىڭ سوزىندە بالالاردىڭ قاۋىپسىزدىگىنە ەرەكشە ءمان بەرىلەتىنىن اتاپ ءوتتى.

«الماتى تاۋ ەتەگىنە ورنالاسقان، سوندىقتان اتا- انالاردى مەكتەپتەر مەن بالا باقشالاردىڭ سەيسميكالىق قاۋىپسىزدىگى الاڭداتادى.ءبىز ءتيىستى جۇمىستاردى جۇرگىزۋدەمىز. مىسالى، مەن جوعارىدا اتاپ وتكەن ناۋرىزباي اۋدانىنداعى جاڭا مەكتەپ سەيسميكالىق قاۋىپسىزدىك تالاپتارىنىڭ ءبارىن ساقتاي وتىرىپ سالىنعان، ءتىپتى قۇرىلىمسىز قاۋىپسىزدىك تە ەسكەرلىگەن. مۇنداي جۇمىستار بارلىق ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىندا جۇزەگە اسۋى ءتيىس. ءبىز وتكەن جىلى العاش رەت ءبىلىم بەرۋدىڭ 28 وبەكتىسىندە اۋقىمدى سەيسميكالىق كۇشەيتۋ جۇمىستارىن اتقاردىق. قازىرگى كەزدە 4 مەكتەپتە سەيسميكالىق كۇشەيتۋ شارالارى قولعا الىنعان. جىل اياعىنا دەيىن تاعى 7 مەكتەپتە سەيسميكالىق كۇشەيتۋ جۇمىستارى باستالادى. ارينە، بۇل جۇمىستار وقۋ پروسەسستەرىنە كەرى اسەرىن تيگىزبەۋى ءتيىس، ءبىلىم باسقارماسى بۇل ماسەلەنى الدىن- الا ويلاستىرعانى ءجون»، - دەپ اتاپ ءوتتى باۋىرجان بايبەك.

ەلباسىنىڭ «بەس الەۋمەتتىك باستاماسى» اياسىندا تاياۋداعى ءۇش جىل ىشىندە 37 جاتاقحانا سالىنادى. ءقازىردىڭ وزىندە 4 مىڭ ورىندى 7 نىساننىڭ قۇرىلىسى باستالدى. ولاردىڭ تورتەۋى بيىل پايدالانۋعا بەرىلەدى. بۇلاردان وزگە الماتىدا ەلباسىنىڭ «7-20-25» باعدارلاماسى بويىنشا تۇرعىن ءۇيدىڭ 50%-ى سالىنۋدا.

الماتى اكىمى ءوزىنىڭ بايانداماسىندا ادامنىڭ ساناسىن تەك العان ءبىلىمى عانا ەمەس، قورشاعان ورتا دا وزگەرتەتىنىن ايتتى.

«اشىق، ىڭعايلى جانە ءقاۋىپسىز ورتا ادامدى شىعارماشىلىققا، مەيىرىمدىلىككە، وڭ ىستەرگە بەيىمدەيدى. وسىناۋ جاعىمدى پوستۋلات سوڭعى جىلداردا ءبىزدىڭ ءىس- قيمىلىمىزدىڭ انىقتاۋشىسىنا اينالعانداي، ول قالانىڭ اۋقىمدى تۇردە جاڭعىرۋىنان كورىنۋدە. وسىلايشا ساناسى جاڭارعان جاڭا الماتىلىق قالىپتاسۋدا. بۇل تۋرالى مەملەكەت باسشىسى ءوزىنىڭ «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسىندا اتاپ وتكەن ەدى.«قالا كولىك ءۇشىن ەمەس، ادامدار ءۇشىن» قاعيداسىن العا قويىپ، ءبىز جايلى ءارى ءقاۋىپسىز قوعامدىق كەڭىستىكتى قالىپتاستىرۋدامىز. قالادا جاياۋ جۇرگىنشىلەر مەن ۆەلوسيپەد تەبۋشىلەرگە ەش كەدەرگى جوق. قوعامدىق كولىكتى دە بىرتىندەپ جايلى جانە ءقاۋىپسىز ەتەتىن بولامىز. سيفرعا نەگىزدەلگەن اشىق ەكونوميكانى قالىپتاستىرۋدامىز»، - دەدى ول.

سوڭعى ءۇش جىلدا 524 كوشە، 800 كم ينجەنەرلىك جەلى، 1400 اۋلا جاڭاردى. بىرنەشە جولايرىقتارى سالىنۋدا، ماگيسترالدى كوشەلەر ۇڭگىلەنۋدە. ورتالىقتاندىرۋ قاعيداسى بويىنشا قالاعا قوسىلعان الاتاۋ جانە ناۋرىزباي اۋداندارى قايتا جاڭعىردى. قالانىڭ تاريحي ورتالىعىن قايتا جاساۋ جۇمىستارى جالعاسۋدا.

«كەزىندە جاسىل وازيس اتانعان اتاكەنتتىڭ قازىرگى سيقى جانىڭدى اۋىرتادى. اسفالتتى داڭعىل مەن كولىكتىڭ ۇيىندىسىنە اينالعانداي. قالا دا كولىك تۇراعىنا اينالىپ كەتكەندەي. 20 جىل ىشىندە حالىقتىڭ تۇرمىس جاعدايى تۇزەلىپ، ماشينالار سانى 10 ەسە ءوستى. ءبىر جاعىنانان بۇل ارينە، جاقسى.دەگەنمەن، وكىنىشكە وراي قاپتاعان كولىك ادامداردى شەتكە ىعىستىردى، تازا اۋانى «جۇتىپ قويدى»، ادامدار تار تروتۋارلارمەن جۇرە باستادى. ءبىز ءقازىر بۇل جاعدايدى جۇيەلى تۇردە وزگەرتۋدەمىز جانە قالامىزدى ودان ءارى كوركەيتە بەرەمىز»، - دەپ قورىتىندىلادى ءسوزىن باۋىرجان بايبەك.